قرائت› دفتر ۱› بخش ۱۳۶ - سپردن عرب هدیه را یعنی سبو را به غلامان خلیفه› بیت ۲۸۳۳
M1:2833 — لطف شاهنشاه جان بیوطن / چون اثر کردست اندر کل تن
M1:2833
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این بیت، تأثیر فراگیر و کاملِ «جانِ جانان» یا «عقل کل» را بر تمام اجزای وجود انسان، به تأثیر یک پادشاه نیک بر تمام رعیتش تشبیه میکند.
مولانا در این بخش از داستان، هدیهٔ ناچیز مرد عرب (کوزهای آب باران) و پذیرش کریمانهٔ آن توسط خلیفه و درباریانش را به یک اصل کلیتر پیوند میزند: تأثیر رهبر بر زیردستان. او شاه را به یک حوض آب تشبیه میکند و درباریان و کارگزاران را به لولههایی که از آن منشعب میشوند. اگر آب حوض پاک و شیرین باشد، آبی که از لولهها جاری میشود نیز همانگونه خواهد بود.
این بیت (۲۸۳۳) این تمثیل را به عالم درون انسان منتقل میکند. «شاهنشاه جان» همان روح الهی یا عقل کل است که بر کل وجود انسان (تن) سلطنت میکند. این «شاه» جایگاه و مکان مادی ندارد («بیوطن» است) و از عالم معناست. همانطور که لطف و بزرگواری خلیفه در تمام دربارش اثر گذاشته بود، لطف و هدایت این «شاهنشاه جان» نیز در تمام اعضا و قوای بدن انسان («کل تن») جاری و ساری میشود و آنها را به ادب و هماهنگی وامیدارد. در ابیات بعدی، مولانا این ایده را با مثالهای دیگری مانند تأثیر عقل بر بدن، تأثیر عشق بر وجود، و تأثیر استاد بر شاگرد، روشنتر میسازد.
- شاهنشاه جان
- پادشاه روح؛ کنایه از روح الهی، عقل کل یا مبدأ هستی که بر وجود انسان فرمانروایی میکند.
- بیوطن
- بدون جایگاه و مکان مشخص، لامکان؛ صفتی برای اشاره به عالم معنا و حقیقت غیرمادی.
- کل تن
- تمام بدن، همهٔ وجود مادی و جسمانی انسان.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.