M1:2873 — آنک دیدندش همیشه بی خودند / بی‌خودانه بر سبو سنگی زدند

در ادامهٔ تمثیل مردی که سبوی آب دجله را به خلیفه در بغداد هدیه می‌دهد، مولانا اکنون به اوج عرفانی داستان می‌رسد. «سبو» نماد وجود محدود، دانش جزئی و دستاوردهای فردی ماست. «دجله» یا «دریا» نماد حقیقت بیکران الهی است.

این بیت می‌گوید کسانی که حتی گوشه‌ای از آن دریای حقیقت را مشاهده می‌کنند (دیدندش)، از خودیّت و منیّت خود رها می‌شوند (بی‌خودند). این بی‌خودی یک حالت مستی و جذبهٔ روحانی است که در آن، فرد دیگر به وجود مستقل و محدود خود اهمیتی نمی‌دهد. در این اوج تجربهٔ عرفانی، عارف «بی‌خودانه» و نه از روی حسابگری، سبوی وجود خود را با سنگی در هم می‌شکند. این شکستن، عملی از سر نابودی نیست، بلکه رها شدن از قفس «من» برای پیوستن به کل است. این کار از روی «غیرت» (چنان که در بیت بعد می‌آید) انجام می‌شود؛ یعنی عارف تحمل نمی‌کند که در حضور دریای بیکران، قطرهٔ ناچیز خود را به حساب آورد.

بنابراین، شکستن سبو نماد «فنا» است: محو کردن خودبینی و دانش محدود در برابر علم و وجود مطلق الهی. این شکستن، در نگاه مولانا، عینِ کمال و «درستی» است، زیرا تنها با شکستن این ظرف محدود است که می‌توان به بی‌نهایتیِ آب حیات دست یافت.