قرائت› دفتر ۱› بخش ۱۳۸ - قبول کردن خلیفه هدیه را و عطا فرمودن با کمال بینیازی از آن هدیه و از آن سبو› بیت ۲۸۸۰
M1:2880 — نان گلست و گوشت کمتر خور ازین / تا نمانی همچو گل اندر زمین
M1:2880
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
مولانا هشدار میدهد که وابستگی به خوراک مادی (که آن را به گِل تشبیه میکند) روح انسان را سنگین و زمینگیر میکند و مانع پرواز معنوی او میشود.
این بیت در ادامهی تشبیه «فکر» به پرندهای است که میتواند به اوج معانی پرواز کند. مولانا در بیت قبل میگوید که بال این پرنده از «گِلخواری» سنگین و گلآلود شده است. در اینجا، «گِلخواری» را به خوردن نان و گوشت، یعنی نیازهای جسمانی و مادی، تعبیر میکند.
استعارهی اصلی این است: همانطور که جسم از خاک (گِل) ساخته شده، خوراک آن نیز از جنس خاک است و مصرف بیش از حد آن، طبیعت خاکی و سنگین انسان را تقویت میکند. این سنگینی مانع از عروج و تعالی روح میشود. مولانا میگوید از این خوراکها کمتر استفاده کن تا «همچو گِل اندر زمین» نمانی؛ یعنی اسیر جنبهی مادی و خاکی وجودت نشوی و بتوانی به سوی معانی متعالی پرواز کنی.
این توصیه به ریاضت و کمخوری، یکی از اصول مهم در عرفان برای تزکیهی نفس و سبککردن روح است. هدف، انکار جسم نیست، بلکه کنترل آن است تا روح بتواند آزاد شود. مولانا در ابیات بعدی توضیح میدهد که گرسنگی و سیری هر دو میتوانند انسان را به افراط بکشانند و او را از مسیر اعتدال و سلوک معنوی دور کنند.
- گل
- در اینجا به معنی گِل و خاک است، نه گُل. اشاره به طبیعت مادی و خاکی انسان و خوراک او دارد.
- کمتر خور ازین
- از این (نان و گوشت) کمتر بخور. توصیهای به کمخوری و پرهیز از شکمپرستی.
- نمانی
- باقی نمانی، گرفتار نشوی.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.