قرائت› دفتر ۱› بخش ۱۳۸ - قبول کردن خلیفه هدیه را و عطا فرمودن با کمال بینیازی از آن هدیه و از آن سبو› بیت ۲۸۷۹
M1:2879 — پر فکرت شد گلآلود و گران / زانک گِلخواری، ترا گِل شد چو نان
M1:2879
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
اگر نمیتوانی در آسمان معانی پرواز کنی، به این دلیل است که وابستگی به مادیات و امور دنیوی، فکر و روحت را سنگین و زمینگیر کرده است.
این بیت درست پس از آن میآید که مولانا خواننده را تشویق میکند تا «پر فکرت» بزند و به شاهباز آسمان معنا تبدیل شود. اما بلافاصله یک مانع بزرگ را معرفی میکند: چرا این پرواز برای ما دشوار یا ناممکن است؟ پاسخ در وابستگی ما به «گِل» یا همان عالم مادی است.
«گِلخواری» در اینجا استعارهای است از غرق شدن در نیازهای جسمانی و لذتهای دنیوی. همانطور که غذای اصلی انسان نان است، برای کسی که اسیر دنیاست، «گِل» (امور مادی) به جای غذای روح، به خوراک اصلی او تبدیل شده است. این عادت، بالهای اندیشه و روح را که باید سبک و تیزپرواز باشند، «گلآلود و گران» میکند و مانع از اوج گرفتن به سوی حقایق معنوی میشود.
در ادامه، مولانا این مفهوم را بازتر میکند و نشان میدهد که پرخوری و اسارت در شهوات، انسان را از حالت انسانی خارج کرده و به خوی حیوانی (مانند سگ) یا جمادی (مانند دیوار) نزدیک میکند. بنابراین، این بیت یک تشخیص دقیق عرفانی است: علت ناتوانی در سلوک معنوی، سنگینی حاصل از تعلقات دنیوی است.
- فکرت
- اندیشه، قوه تفکر و تعقل
- گلآلود
- آغشته به گِل، کنایه از سنگین و زمینی شده
- گران
- سنگین، سنگینوزن
- زانک
- زیرا که، برای اینکه
- گِلخواری
- خاک خوردن، کنایه از انس و وابستگی شدید به مادیات و دنیای جسمانی
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.