قرائت› دفتر ۱› بخش ۱۳۸ - قبول کردن خلیفه هدیه را و عطا فرمودن با کمال بینیازی از آن هدیه و از آن سبو› بیت ۲۸۸۴
M1:2884 — آلت اشکار خود جز سگ مدان / کمترک انداز سگ را استخوان
M1:2884
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
نفس و بدن خود را که ابزار تو در این دنیاست، همچون سگ شکاری بدان که برای زنده ماندن و خدمت کردن، فقط باید به آن غذایی اندک بدهی، نه بیشتر.
مولانا در این بیت، نفس اماره و امیال جسمانی انسان را به یک سگ شکاری تشبیه میکند. این «سگ» ابزاری است که سالک برای «شکار» و طی طریق در این جهان به آن نیاز دارد. اما همانطور که یک سگ شکاری اگر بیش از حد سیر شود، تنبل و سرکش میشود و دیگر به دنبال شکار نمیرود، نفس انسان نیز اگر در شهوات و لذتهای مادی غرق شود، از حرکت در مسیر معنوی باز میماند.
توصیهی مولانا روشن است: باید به این سگ به اندازهی ضرورت غذا داد، یعنی «استخوانی کوچک» برایش انداخت. این استعارهای است برای ریاضت و کنترل نفس. هدف، کشتن این سگ نیست، چرا که برای زندگی در این عالم به آن نیاز داریم؛ بلکه هدف، رام کردن و تربیت آن است تا به جای آنکه ارباب ما باشد، خدمتگزار ما در راه رسیدن به مقصود حقیقی شود. ابیات قبل و بعد نیز همین مضمون را تقویت میکنند: گرسنگی زیاد انسان را درنده میکند و سیری بیش از حد، او را به مرداری بیحرکت تبدیل میسازد. بنابراین، راه میانه و کنترل شده، راه سلوک است.
- آلتِ اِشکار
- ابزار و وسیلهی شکار. در اینجا کنایه از نفس و بدن است.
- مَدان
- ندان، به حساب نیاور، فرض نکن.
- کمترک
- بسیار کم، اندک.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.