قرائت› دفتر ۱› بخش ۱۳۸ - قبول کردن خلیفه هدیه را و عطا فرمودن با کمال بینیازی از آن هدیه و از آن سبو› بیت ۲۸۸۳
M1:2883 — پس دمی مردار و دیگر دم سگی / چون کنی در راه شیران خوشتگی؟
M1:2883
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
انسانی که اسیر افراط و تفریطِ نیازهای جسمانی (گرسنگی و سیری) است و میان حالت سگی درنده و لاشهای بیجان در نوسان است، نمیتواند در مسیر معنوی که نیازمند چالاکی و تعادل است، پیشرفت کند.
مولانا در این بیت، حال سالک مبتدی را نقد میکند که هنوز تحت سلطهی کامل نفس اماره و نیازهای حیوانی خویش است. ابیات پیشین این تصویر را میسازند: وقتی گرسنه میشوی، همچون «سگ» حریص و پرخاشگر میشوی (بیت ۲۸۸۱) و وقتی سیر میشوی، مانند «مردار» سنگین، تنبل و بیخبر میافتی (بیت ۲۸۸۲).
این بیت نتیجهگیری آن دو حالت است: تو دائماً بین این دو قطب حیوانی در نوسانی. «راه شیران» استعاره از مسیر سلوک و طریقت عرفانی است؛ راهی که پویندگان آن مردان حق و اولیاءالله هستند که بر نفس خود شیرانه غلبه کردهاند. «خوشتگی» یعنی دویدنِ سبکبار و چالاک. پرسش مولانا، پرسشی انکاری است: چگونه انتظار داری با این اسارت در جسم و این نوسانات شدید نفسانی، بتوانی در راهی که نیازمند رهایی، سبکی و تعادل است، به درستی گام برداری و پیش بروی؟ این وضعیت، مانع اصلی حرکت معنوی است.
- خوشتگی
- خوش دویدن، دویدنِ خوب و چالاک، تاخت و تاز کردن
- دمی
- یک لحظه، یک آن
- مردار
- لاشهی حیوان مرده، کنایه از سنگینی، تنبلی و بیخبری
- راه شیران
- راه مردان حق و اولیای الهی، مسیر طریقت و سلوک معنوی
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.