قرائت› دفتر ۱› بخش ۱۳۹ - در صفت پیر و مطاوعت وی› بیت ۲۹۴۷
M1:2947 — پیر تابستان و خلقان تیر ماه / خلق مانند شبند و پیر ماه
M1:2947
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
پیر، وجودی کامل، گرمابخش و روشنگر است، در حالی که مردم عادی، جزئی، نیازمند و در تاریکی به سر میبرند و به نور وجود او محتاجاند.
مولانا در این بیت، با دو تشبیه زیبا و قدرتمند، جایگاه «پیر» یا راهنمای معنوی را در برابر «خلق» یا انسانهای عادی روشن میسازد.
در تشبیه نخست، پیر به کل فصل تابستان مانند شده است؛ فصلی که نماد کمال، پختگی، گرما و ثمردهی است. در مقابل، مردم عادی به تیرماه تشبیه شدهاند. تیرماه اگرچه گرمترین ماه و بخشی از تابستان است، اما تنها جزئی از کل است و گرمای آن گاهی سوزنده و طاقتفرساست. این مقایسه نشان میدهد که پیر، کلیتِ حیاتبخش و متعادل است، در حالی که مردم، جزئی، ناقص و نیازمند به آن کل هستند و شور و حرارتشان بدون راهنمایی میتواند مخرب باشد.
در تشبیه دوم، این تقابل آشکارتر میشود: مردم به شب مانند شدهاند که نماد تاریکی، سرگشتگی و جهل است. اما پیر، ماه درخشان در دل همان شب است. او کسی است که تاریکی را روشن میکند، راه را نشان میدهد و به سرگردانی انسانها پایان میبخشد. بدون وجود ماه (پیر)، شب (خلق) در ظلمت مطلق باقی میماند. این بیت بر نقش حیاتی و روشنگر پیر در سلوک روحانی تأکید میکند.
- خلقان
- مردم، تودهی مردم (جمعِ «خلق»)
- تیر ماه
- نخستین ماه فصل تابستان در تقویم ایرانی
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.