قرائت› دفتر ۱› بخش ۱۲ - داستان آن پادشاه جهود کی نصرانیان را میکشت از بهر تعصب› بیت ۳۳۱
M1:331 — گفت اَحوَل: زان دو شیشه من کدام / پیشِ تو آرَم؟ بکُن شرحِ تمام
M1:331
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
شاگردی که به دلیل دوبینی، یک بطری را دو تا میدید، از استادش پرسید که از آن دو بطری کدام را برای او بیاورد و خواستار توضیح کامل شد.
این بیت، لحظهی کلیدی در داستان تمثیلی «استاد و شاگرد لوچ» است. مولانا از این داستان کوتاه استفاده میکند تا نشان دهد چگونه امیال نفسانی و تعصبات (که در داستان اصلی، کینه و تعصب پادشاه یهودی است) دید انسان را منحرف میکند و حقیقت واحد را دوگانه یا چندگانه به او نشان میدهد.
واکنش شاگرد کاملاً منطقی به نظر میرسد؛ او واقعاً دو بطری میبیند و بنابراین نمیداند کدام را باید بیاورد. سؤال او «بکُن شرحِ تمام» (کامل توضیح بده) نشاندهندهی سردرگمی صادقانهی اوست. او از نقصِ دید خود بیخبر است و مشکل را در دستور مبهم استاد میبیند، نه در چشمان خودش. این وضعیت، نمادی از حال انسانی است که تحت تأثیر خشم، شهوت یا هر «غرض» دیگری، حقیقت را وارونه میبیند و به جای اصلاح خود، از دیگران و از دنیا توضیح میخواهد.
در ساختار داستان، این بیت نقطهای است که توهم به زبان میآید و زمینه را برای درس استاد فراهم میکند. استاد در بیت بعدی به او پاسخ میدهد که فقط یک بطری وجود دارد و این دوگانگی زاییدهی نگاه خطاکار خود اوست. بنابراین، این بیت صرفاً یک سؤال ساده نیست، بلکه تجسم بیرونی یک بیماری درونی یعنی «اَحوَل» بودن روح است.
- اَحوَل
- لوچ، کسی که چشمش کژ است و یک چیز را دو تا میبیند.
- زان
- مخفف «از آن».
- شرحِ تمام
- توضیح کامل و دقیق.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.