M1:445 — بینی آن باشد که او بویی بَرد / بوی او را جانب کویی بَرد

مولانا در اینجا «بینی» را نه به معنای عضو صورت، بلکه به عنوان استعاره‌ای برای یک قوه‌ی ادراک باطنی و روحانی به کار می‌برد. این قوه، توانایی «بوییدن» یا درک کردن حقایق معنوی است. بیت تعریف می‌کند که یک حس روحانیِ سالم و واقعی چیست: صرفاً درک کردن یک رایحه‌ی معنوی کافی نیست؛ این حس زمانی کامل و حقیقی است که آن رایحه‌ی دل‌انگیز (که نماد جاذبه‌ی حقیقت یا عشق الهی است) فرد را به حرکت وادارد و او را به سمت «کوی یار» یا همان سرچشمه‌ی حقیقت بکشاند.

این بیت در ادامه‌ی داستان وزیر حسود می‌آید که حسادت، قوه‌ی تشخیص معنوی او را نابود کرده است. او دیگر قادر به درک بوهای روحانی نیست و در نتیجه، راه به کوی حقیقت نمی‌برد. مولانا می‌گوید کسی که چنین حساسیتی را از دست بدهد، در واقع «بی‌بینی» است، حتی اگر بینی فیزیکی داشته باشد. این حس، یک استعداد معنوی است که انسان را به سوی کمال و قرب الهی هدایت می‌کند.

This couplet offers a definition of a true spiritual faculty, using the metaphor of the nose. In the surrounding story, an envious vizier schemes against a group of Christians, demonstrating his spiritual blindness. Rumi uses this to pivot to a general principle: the vizier has lost his spiritual "nose" because of envy (ḥasad).

Rumi distinguishes between merely having a faculty and that faculty functioning correctly. A physical nose might exist, but a true nose is one that not only detects a scent but is compelled by it, leading the person toward the scent's origin. In the Sufi context, this "scent" (būy) is the subtle fragrance of the divine, the intuition of a higher reality. The "lane" (kūy) is a classic symbol for the abode of the Beloved—the spiritual goal or divine presence.

Therefore, the couplet argues that spiritual perception is not a passive awareness. It is an active, compelling force. To have a true "nose" for God is to catch the scent of the Real and be irresistibly drawn along the path that leads to its source. The envious vizier, consumed by worldly concerns, has a nose that is functionally dead; it picks up no spiritual scent and therefore leads him nowhere.