قرائت› دفتر ۱› بخش ۲۲ - تخلیط وزیر در احکام انجیل› بیت ۴۷۴
M1:474 — جز توکّل جز که تسلیمِ تمام / در غم و راحت همه مکرست و دام
M1:474
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
در یکی دیگر از طومارها، وزیر چنین نوشته بود که تنها راهِ درست، توکل کامل و تسلیم محض در برابر ارادهی خداوند است و هر روش دیگری، چه در شرایط سخت و چه در راحتی، یک فریب و دام است.
این بیت یکی از نسخههای متناقضی را توصیف میکند که وزیر برای گمراه کردن مسیحیان نوشته بود. در این نسخه، راهِ نجات، نه در ریاضت و گرسنگی (جوع) و نه در بخشندگی (جود) خلاصه میشود، بلکه در یک حالتِ باطنی محض تعریف میگردد: «توکل» و «تسلیمِ تمام».
از این دیدگاه، هر عملی که از ارادهی شخصیِ سالک سرچشمه بگیرد، حتی اگر ظاهری معنوی داشته باشد، یک دام است. فرقی نمیکند آن عمل ریاضتی سخت باشد (غم) یا بخششی سخاوتمندانه (راحت)؛ تا زمانی که مبتنی بر اعتماد و تسلیم کامل به خداوند نباشد، نوعی «مکر» و خودفریبی است که انسان را از حقیقت دور میکند.
مولانا با قرار دادن این دیدگاه در کنار دیدگاههای کاملاً متضاد دیگر (مانند بیتی که بلافاصله بعد از این میآید و «خدمت» را واجب میداند)، نشان میدهد که چگونه میتوان با مطلق کردنِ یک جنبه از حقیقت و نادیده گرفتن جنبههای دیگر، پیروان یک دین را دچار سردرگمی و تفرقه کرد. هر یک از این طومارها، به تنهایی، حاوی نکتهای درست است، اما در کنار یکدیگر، مجموعهای گمراهکننده را تشکیل میدهند.
- توکّل
- واگذار کردن کارها به خدا، اعتماد کامل به ارادهی الهی
- تسلیمِ تمام
- تسلیم شدن کامل، سرسپردگی محض در برابر خواست خداوند
- راحت
- آسایش، آسودگی، راحتی
- مکر
- فریب، حیله، نیرنگ
- دام
- تله، وسیلهای برای به دام انداختن
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.