قرائت› دفتر ۱› بخش ۲۲ - تخلیط وزیر در احکام انجیل› بیت ۴۸۸
M1:488 — در یکی گفته که بگذار آنِ خوَد / کان قبول طبع تو رَدَّست و بَد
M1:488
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این بیت یکی از دستورهای متناقضی است که وزیر در انجیل وارد کرده و میگوید: از آنچه نفس و طبعت به آن تمایل دارد دوری کن، زیرا پذیرش طبع تو، نشانهی مردود بودن آن چیز در نزد خداوند است.
این بیت بخشی از داستان وزیر مکار پادشاه یهودی است که برای ایجاد تفرقه در میان مسیحیان، احکام ضد و نقیضی را در انجیل وارد میکند. مولانا از زبان او، دو دیدگاه کاملاً متفاوت عرفانی را در کنار هم قرار میدهد تا نشان دهد چگونه حقیقت میتواند دستکاری و تحریف شود.
در بیتهای قبلی، وزیر نوشته بود که باید راه آسان و دلپذیر را برگزید؛ راهی که خداوند بر انسان هموار و شیرین کرده است. اما در این بیت، دقیقاً آموزهی مخالف آن را بیان میکند: «از آنچه طبع و سرشت تو میپسندد، پرهیز کن.» این دیدگاه، بر مبارزه با نفس (نفس اماره) تأکید دارد و معتقد است که تمایلات طبیعی و غریزی انسان، حجابی بر سر راه حقیقت است. سلوک معنوی در این نگاه، به معنای مخالفت با خواستههای نفسانی و ریاضت دادن به طبع است تا روح آزاد شود.
مولانا با قرار دادن این دو فرمان متضاد در کنار هم، به شکل غیرمستقیم به مخاطب هشدار میدهد که راه دین و حقیقت، پیچیده است و نمیتوان با پیروی کورکورانه از یک دستور ظاهری به مقصد رسید. تشخیص راه درست از نادرست، نیازمند راهنما (پیر)، بصیرت و نگاه به عاقبت کارهاست، نه صرفاً پیروی از آنچه «آسان» یا «سخت» به نظر میرسد. این تضادها، زمینهای است که مولانا در ابیات بعدی به بحث «مُیسّر» (آسانشده) و «مُعسّر» (دشوار) میپردازد و معنای حقیقی هر یک را روشن میسازد.
- آنِ خوَد
- آنچه متعلق به خود توست، امیال نفسانی، خواستههای شخصی
- طبع
- سرشت، طبیعت، مزاج، تمایلات نفسانی
- رَد
- مردود، رد شده، ناپذیرفته
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.