M1:508 — نیست یک‌رنگی کزو خیزد ملال / بل مثال ماهی و آب زلال

مولانا در اینجا به یک تصور اشتباه پاسخ می‌دهد. ممکن است کسی فکر کند که رسیدن به «یکرنگی» یا همان وحدت با حقیقت الهی، به معنای از دست دادن رنگارنگی‌های زندگی و دچار شدن به یکنواختی و ملال است. مولانا این تصور را رد می‌کند و می‌گوید این یکرنگی، از جنس خستگی و دلزدگی نیست.

برای روشن شدن موضوع، او از مثالی زیبا استفاده می‌کند: نسبت میان ماهی و آب. در خشکی هزاران رنگ و جلوهٔ گوناگون وجود دارد، اما برای ماهی، این رنگارنگی‌ها بی‌ارزش و حتی مرگبار است. حیات، شادی و تمام هستی ماهی به آب وابسته است که در ذات خود «بی‌رنگ» و زلال است. روح انسان نیز در عالم کثرت و رنگ‌های دنیوی، مانند ماهی در خشکی است. این روح تنها در دریای وحدت الهی است که به آرامش و حیات حقیقی خود می‌رسد. بنابراین، این یکرنگی معنوی نه تنها ملال‌آور نیست، بلکه تنها شرط زندگی و بالندگی روح است.