M1:509 — گرچه در خشکی هزاران رنگهاست / ماهیان را با یُبوسَت جنگهاست

مولانا در این بیت، تمثیل «ماهی و آب» را که در بیت قبل برای توصیف وحدت با حق به کار برده بود، ادامه می‌دهد. «خشکی» نماد دنیای کثرت، عالم ماده و ظواهر فریبنده است. «هزاران رنگ» به تنوع بی‌پایان لذت‌ها، مقام‌ها، عقاید و صورت‌های گوناگون این جهان اشاره دارد که چشم را خیره می‌کند.

در مقابل، «ماهیان» نماد سالکان و عارفانی هستند که عنصر حیاتشان «آب»، یعنی دریای وحدت و حقیقت الهی است. برای چنین موجودی، خشکی با تمام زیبایی‌هایش، عین بیگانگی و مرگ است. واژهٔ «جنگ» به زیبایی تقابل ذاتی میان جانِ خداجو و عالم ماده را نشان می‌دهد. این «جنگ» همان کشمکش درونی سالک است که در دنیای صورت‌ها گرفتار آمده اما جانش در هوای عالم معناست. بنابراین، کثرت و رنگارنگی دنیا برای اهل حقیقت نه تنها جاذبه‌ای ندارد، بلکه عرصهٔ مبارزه و رنج است، چرا که آن‌ها را از اصل و منبع حیاتشان دور می‌کند.