M1:522 — کیمیاسازست چه‌بود کیمیا / معجزه بخش است چه‌بود سیمیا

مولانا در ابیات پیشین، از قدرت بی‌کران خداوند در جان بخشیدن به جمادات و دگرگون کردن ماهیت اشیاء سخن گفته است. خاک به امانت‌داری و باروری می‌رسد و سنگ به گوهری گرانبها (یشم) تبدیل می‌شود. این بیت، این مفهوم را به اوج می‌رساند.

مولانا با دو پرسش بیانی، عظمت خالق را در برابر مخلوق به تصویر می‌کشد. خداوند خود «کیمیاساز» است، یعنی اصل و منشأ هرگونه دگرگونی شگرف. در برابر چنین قدرتی، «کیمیا» که تنها یکی از جلوه‌های این قدرت است، چه ارزشی دارد؟ به همین ترتیب، او «معجزه‌بخش» است و سرچشمه‌ی تمام امور خارق‌العاده. پس «سیمیا» (علم شعبده و جادو) که تلاشی انسانی برای تقلید از این قدرت است، در قیاس با اصل آن، حقیر و بی‌مقدار است.

نکته‌ی اصلی این است که نباید به پدیده‌ها و کرامات خیره شد، بلکه باید چشم به پدیدآورنده‌ی آن‌ها دوخت. کیمیا و سیمیا، هر دو در زمانه‌ی مولانا علومی شگفت‌انگیز و پرجاذبه بودند، اما او به خواننده یادآوری می‌کند که این‌ها تنها سایه‌هایی از قدرت حقیقی پروردگار هستند. تمرکز بر این سایه‌ها و غفلت از منبع نور، خطای بزرگی است.