قرائت› دفتر ۱› بخش ۲۴ - بیان خسارت وزیر درین مکر› بیت ۵۳۷
M1:537 — بس دل چون کوه را انگیخت او / مرغ زیرک با دو پا آویخت او
M1:537
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
خداوند با قدرت خود، هم دلهای بزرگ و استوار را به هیجان میآورد و هم انسانهای زیرک و حسابگر را که به هوش خود مغرورند، به سادگی اسیر و درمانده میکند.
این بیت در ادامهی توصیف قدرت بینهایت خداوند در برابر تواناییهای محدود بشری است. مولانا دو تصویر قدرتمند به کار میبرد تا نشان دهد هیچ چیز جلودار ارادهی الهی نیست.
در مصراع اول، «دل چون کوه» نماد انسانهای بااراده، استوار و قدرتمندی است که به نظر میرسد هیچ چیز نمیتواند آنها را تکان دهد. اما خداوند حتی چنین دلهایی را نیز به حرکت و جوشش وامیدارد و زیر و رو میکند. این اشاره به تحولات روحانی و عشقهای عظیمی است که خداوند در دل عارفان و اولیا میاندازد و استواری ظاهری آنان را به بیقراری بدل میکند.
در مصراع دوم، «مرغ زیرک» نماد عقل حسابگر و نفسی است که به هوش و ذکاوت خود مینازد و گمان میکند میتواند از هر دامی بگریزد. اما خداوند همین پرندهی مغرور را به سادگی از «دو پا» به دام میاندازد؛ یعنی از همان جایی که نقطهی اتکا و ابزار حرکت زمینی اوست. این تصویر، عجز کامل عقل و تدبیر انسانی را در برابر تقدیر و قدرت الهی نشان میدهد. پیام اصلی این است که در راه معنویت، تکیه بر زیرکی و عقل جزئی راه به جایی نمیبرد و تنها تسلیم در برابر فضل خداوند کارساز است.
- بس
- بسیار، خیلی
- انگیختن
- برانگیختن، به هیجان آوردن، به حرکت درآوردن
- زیرک
- باهوش، زرنگ، هوشمند
- آویختن
- آویزان کردن، در اینجا به معنی به دام انداختن و اسیر کردن
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.