قرائت› دفتر ۱› بخش ۲۴ - بیان خسارت وزیر درین مکر› بیت ۵۳۸
M1:538 — فهم و خاطر تیز کردن نیست راه / جز شکسته مینگیرد فضل شاه
M1:538
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
مسیر معنوی با تکیه بر عقل و زیرکی پیموده نمیشود؛ بلکه لطف خداوند تنها شامل حال کسانی میشود که با فروتنی و احساس نیاز به درگاه او روی میآورند.
این بیت در ادامهٔ ابیات پیشین است که در آنها مولانا قدرت بیکران الهی را در برابر دستاوردهای بشری قرار میدهد. او نمونههایی چون عصای موسی در برابر هزاران نیزهٔ فرعون، یا نَفَس عیسی در برابر طب جالینوس را مثال میآورد تا نشان دهد که منطق عالم معنا با حسابگریهای دنیوی متفاوت است.
در اینجا، مولانا به یک اصل کلیدی در عرفان اشاره میکند: راه رسیدن به حقیقت، از مسیر عقل و هوش و «تیز کردن فهم» نمیگذرد. عقلِ جزئی، با همهٔ تواناییهایش، در شناخت امر متعالی محدود است. تلاش برای درک خداوند با ابزار ذهن، مانند کندن گنج با محاسبات شخصی است که اغلب به شکست میانجامد.
راه حقیقی، «شکستگی» است. «شکسته» در اینجا به معنای کسی است که به عجز و ناتوانی خود در برابر عظمت الهی پی برده است. این شکستگی، غرور و خودبینی را از میان برمیدارد و فضایی خالی برای تابیدن «فضل شاه» یا همان لطف خداوند ایجاد میکند. تا زمانی که انسان به هوش و توانایی خود مغرور است، جایی برای عنایت حق باقی نمیماند. بنابراین، فروتنی، تسلیم و احساس نیاز، شرط اصلی دریافت رحمت الهی است.
- خاطر
- ذهن، اندیشه، قوهٔ ادراک
- تیز کردن
- قوی کردن، برّنده کردن، تقویت کردن
- شکسته
- فروتن، دلشکسته، کسی که به عجز خود پی برده
- فضل
- بخشش، لطف، عنایت، رحمت بیدریغ
- شاه
- کنایه از خداوند، پادشاه حقیقی هستی
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.