قرائت› دفتر ۱› بخش ۲۴ - بیان خسارت وزیر درین مکر› بیت ۵۴۳
M1:543 — روح میبردت سوی چرخ برین / سوی آب و گل شدی در اسفلین
M1:543
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این بیت میگوید که ذات و استعداد معنوی تو برای عروج به بالاترین مراتب روحانی بود، اما تو با انتخاب خود به دنیای مادی و امیال پست تنزل کردی.
مولانا در این بیت، سقوط معنوی انسان را به تصویر میکشد. این سقوط نوعی «مسخ» یا دگردیسی است که به مراتب بدتر از مسخهای جسمانی است که در داستانهای کهن آمده است. بیت قبلی به زنی اشاره میکند که به خاطر گناهش به ستارهٔ زهره تبدیل شد (مسخ شد)، اما مولانا میگوید آن مسخ در برابر این سقوط معنوی هیچ است.
مصراع اول، «روح میبردت سوی چرخ برین»، به ظرفیت ذاتی انسان برای تعالی و رسیدن به کمال اشاره دارد. روح، همچون پرندهای، میل به پرواز در آسمانهای معنویت و قرب الهی دارد. این همان مقامی است که فرشتگان بر آدم سجده کردند.
مصراع دوم، «سوی آب و گل شدی در اسفلین»، انتخاب آگاهانهٔ انسان برای نادیده گرفتن این استعداد را نشان میدهد. «آب و گل» کنایه از جسم، دنیای مادی، و تعلقات نفسانی است. «اسفلین» (پستترین مراتب) نیز اشاره به پایینترین سطح وجود دارد که انسان با غرق شدن در مادیات به آن هبوط میکند. در واقع، مولانا میگوید تو که میتوانستی آسمانی باشی، خود را به انتخاب خویش زمینی و گِلی کردی و این بزرگترین خسارت و زیان است.
- چرخ برین
- آسمان بلند، بالاترین فلک، عالم معنا
- آب و گل
- کنایه از جسم، طبیعت مادی انسان، دنیا
- اسفلین
- پستترینها، پایینترین مرتبه وجود
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.