قرائت دفتر ۱ بخش ۲۷ - مکر کردن مریدان کی خلوت را بشکن بیت ۵۸۹

M1:589 — مرغِ پَر نارُسته چون پرّان شود / لقمهٔ هر گربهٔ درّان شود

مرغِ پَر نارُسته چون پرّان شودلقمهٔ هر گربهٔ درّان شود
✦ ارائهٔ این بیت به فارسی

M1:589

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — برگرفته از درس‌گفتارهای ضبط‌شدهٔ مثنوی او

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: پرنده‌ای که هنوز پر و بالش کامل نشده، اگر بخواهد پرواز کند، خوراک هر گربهٔ درنده‌ای خواهد شد. معنا: این بیت هشداری است که افراد نادان و بی‌تجربه، اگر بخواهند وارد کارهای بزرگ یا داوری دربارهٔ مسائل عمیق شوند، خود را به هلاکت می‌اندازند.

شرح

من اینجا می‌خواهم به نکته‌ای اشاره کنم که مولانا آن را در پی داستان خضر و موسی می‌آورد. موسی، با تمام نور و هنر خود، نتوانست راز عمل خضر را دریابد و اعتراض کرد. مولانا خطاب به مخاطب می‌گوید: «تو بی پر مپر». این بیت یک هشدار قاطع است؛ هشداری به هر سالکی که هنوز بال و پر معنوی‌اش نرُسته، اما سودای پرواز در آسمان حقایق دارد. مقصود آن است که در مسیر شناخت، هر کس باید به اندازهٔ ظرفیت و بلوغ فکری خود پیش برود. اگر فهم ما از پدیده‌ای نارسا بود، نباید فوراً آن را باطل و بی‌ارزش انگاشت. بلکه باید با فروتنی پذیرفت که «شاید به عقل من نمی‌رسد، شاید رازی دارد، شاید حکمتی». این ادب جست‌وجوگری است؛ ادبی که اجازه نمی‌دهد نارسایی فهم ما، ما را به انکار حقایق سوق دهد. مولانا این را صریحاً بیان می‌کند: «همه سخن مولانا این است.» همان‌گونه که در علوم انسانی شاهدیم، شباهت‌های ظاهری یک پدیده ممکن است ما را از تفاوت‌های باطنی آن غافل کند. اینجا نیز مولانا به ما می‌آموزد که میان ظاهر و باطن، فاصلی هست که بی‌گدار به آب زدن و بی‌بال پریدن، ما را طعمهٔ جهل و غرور خودمان می‌کند. «لقمهٔ هر گربهٔ درّان» شدن، کنایه از بلعیده شدن توسط خطاهای خود و کج‌فهمی‌هاست. آن گربهٔ درّان، گاهی نفس خود ماست که در کمین نشسته تا فریبمان دهد. پس، این بیت یادآور ضرورت تواضع فکری و صبر برای بلوغ فهم است، قبل از آنکه بخواهیم در ساحت‌های عمیق هستی داوری کنیم.

نکات کلیدی

  • عدم داوری عجولانه دربارهٔ آنچه فراتر از فهم ماست.
  • بلوغ روحی و فکری لازمهٔ ورود به ساحت‌های عمیق معرفت است.
  • میان ظاهر و باطن پدیده‌ها همواره فاصله وجود دارد.
  • تواضع علمی و فروتنی در برابر حقیقت، بال پرواز سالک است.

Sources: d1-s21 · 00:59:10 d1-s21 · 00:57:38 d1-s21 · 01:00:01

به زبانِ تو — AI

گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات

گفتگوی تو تا وقتی عمومی‌اش نکنی، فقط روی همین دستگاه می‌ماند.

پرسش‌های خوانندگان

هنوز پرسشی به‌اشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.