M2:101 — گفتم آخر خویش را من یافتم / در دو چشمش راه روشن یافتم

این بیت اوج لحظه‌ی کشف و شهود سالک است. مولانا پس از جستجویی طولانی برای یافتن «نقش جان» یا هویت حقیقی خویش، به این نتیجه می‌رسد که آینه‌ی واقعی برای دیدن روح، چهره‌ی «یار» یا انسان کامل است. این یار، آینه‌ی کلی و جهانی است که حقیقت را بی‌کم‌وکاست بازمی‌تاباند.

وقتی سالک در چشمان این یار نگاه می‌کند، انعکاس خود را می‌بیند. در این لحظه، او با هیجان اعلام می‌کند: «خودم را یافتم!» این «خود» صرفاً تصویر فیزیکی او نیست، بلکه حقیقت وجودی و الهی اوست که تا پیش از این پنهان بود. یافتن خود، همان «یافتن راه روشن» است؛ یعنی مسیر سلوک و معرفت که پیش از این مبهم و تاریک بود، اکنون واضح و قابل پیمودن شده است. این کشف، نقطه‌ی عطفی است که در آن، جستجوی بیرونی به شهود و شناخت درونی تبدیل می‌شود. البته مولانا بلافاصله در ابیات بعدی، این دریافت را از طریق گفتگو با «وهم» به چالش می‌کشد تا نشان دهد که این شناخت، یک خیال و توهم ذهنی نیست، بلکه اتحادی حقیقی با معشوق است.