M2:1310 — آنچ پیدا عاجز و بسته و زبون / وآنچ ناپیدا چنان تند و حرون

Este dístico es el núcleo de una meditación sobre la agencia divina y la impotencia humana. Rumi acaba de describir cómo una fuerza oculta gobierna todos los acontecimientos del mundo: un arquero invisible dispara flechas, un jinete invisible guía al caballo (M2:1304-1305). Este verso resume la paradoja: todo lo que podemos ver y tocar (ān-che peydā), incluyéndonos a nosotros mismos, es fundamentalmente "impotente, atado y débil" (ʿājez o baste o zabūn).

En contraste, la Causa Real, el Agente Divino que permanece invisible (ān-che nā-peydā), es descrito con adjetivos de poder indomable: "impetuoso y rebelde" (tond o ḥarūn). Estas palabras, que normalmente describirían a un caballo salvaje o a una fuerza de la naturaleza, se utilizan aquí para transmitir la soberanía absoluta y la libertad incondicional de la Voluntad Divina. No se somete a nuestras expectativas ni a nuestra comprensión.

En el contexto de la historia, este verso sirve como un principio universal que explica por qué el hombre no puede simplemente culpar a la flecha (el acontecimiento adverso) sino que debe reconocer la mano del Arquero divino. La lección es un pilar del pensamiento sufí: la verdadera realidad y el poder residen en el plano invisible del Espíritu (jān-e jān, "el Alma del alma"), mientras que el mundo fenoménico es su manifestación pasiva y dependiente.

این بیت، تقابل میان جهانِ پیدا و نیروی پنهانِ الهی را به تصویر می‌کشد. مولانا در ابیات پیشین، مثال‌هایی از این دست آورده است: اسب در حال تاختن است اما سوار آن ناپیداست (اسپ در جولان و ناپیدا سوار)؛ تیر در حال پرواز است اما کمان دیده نمی‌شود (تیر پران بین و ناپیدا کمان).

در اینجا، مولانا آن ایده را به یک اصل کلی تبدیل می‌کند. «آنچه پیدا» است، یعنی تمام موجودات و پدیده‌های عالم ماده، از جمله خود انسان، در ذات خود «عاجز و بسته و زبون» هستند؛ یعنی اختیاری از خود ندارند و همچون ابزاری در دست یک نیروی برترند. در مقابل، «آنچه ناپیدا» است، یعنی همان اراده و قدرت الهی که «سوار» و «کمان» و «جانِ جان» است، نیرویی «تُند» (سریع و قاطع) و «حَرون» (سرکش و مهارنشدنی) است.

این بیت در واقع تأکیدی است بر اصل جبر و قدرت مطلق خداوند در نگاه عارفانه. انسان و دیگر پدیده‌ها مانند عروسک‌های خیمه‌شب‌بازی هستند که به نخی نامرئی حرکت می‌کنند. ضعف و بی‌ارادگیِ ظاهر، در برابر قدرت و ارادهٔ مطلقِ باطن قرار می‌گیرد و به سالک یادآوری می‌کند که فاعل حقیقی در پس پردهٔ غیب است.