قرائت› دفتر ۲› بخش ۳۵ - انکار کردن موسی علیه السلام بر مناجات شبان› بیت ۱۷۳۹
M2:1739 — آنک بی یسمع و بی یبصر شدهست / در حق آن بنده این هم بیهدهست
M2:1739
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
موسی به چوپان میگوید حتی اگر این حرفهای عامیانه و مادی را به اولیای الهی بگویی که چشم و گوششان حقانی شده، باز هم سخنی بیهوده و بیادبانه گفتهای.
این بیت بخشی از توبیخ موسی به چوپان است. موسی پس از رد کردن قیاسهای مادی چوپان در مورد خداوند (مانند شیر نوشیدن و چارق پوشیدن)، یک فرض دیگر را مطرح میکند: شاید منظور چوپان از این خدمات، نه ذات خداوند، بلکه بندگان خاص و اولیای او بوده است. در عرفان اسلامی، ولیّ یا انسان کامل، به مقامی میرسد که افعال و ادراکاتش الهی میشود. مولانا با اشاره به حدیث قدسی مشهور «بی یَسمَعُ و بی یُبصِرُ» (به واسطهی من میشنود و به واسطهی من میبیند)، به همین مقام اشاره دارد.
اما موسی استدلال میکند که حتی این فرض هم حرفهای چوپان را توجیه نمیکند. آن بندهای که به چنین مقامی رسیده و از حواس و نیازهای بشری فراتر رفته است، دیگر به این خدمات مادی و پیش پا افتاده نیازی ندارد. بنابراین، خطاب کردن او با چنین سخنانی، نشانهٔ بیادبی و درک نکردن مقام معنوی اوست. در واقع، مولانا از زبان موسی تأکید میکند که هر سخنی باید متناسب با مقام مخاطب باشد و صحبت کردن از نیازهای جسمانی در محضر کسی که وجودش روحانی و الهی شده، بیمعنا و بیهوده است.
- بی یسمع و بی یبصر
- اشاره به حدیث قدسی که در آن خداوند میفرماید شنوایی و بینایی بندهٔ محبوبش میشود؛ کنایه از انسان کاملی که ادراکش الهی شده است.
- در حق
- دربارهی، برایِ
- بیهده
- بیمعنا، بیفایده، یاوه
- آنک
- آن کسی که
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.