قرائت› دفتر ۲› بخش ۵۷ - حمله بردن سگ بر کور گدا› بیت ۲۳۶۴
M2:2364 — آن سگ عالم شکار گور کرد / وین سگ بیمایه قصد کور کرد
M2:2364
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این بیت، سگ شکاریِ تربیتشده را که صیدی ارزشمند (گورخر) را دنبال میکند، با سگ ولگرد و پستی مقایسه میکند که به موجودی ناتوان (مرد نابینا) حمله میبرد.
این بیت در داستان مرد نابینا و سگ ولگرد، نقطهٔ اوج مقایسهای است که مولانا میان دو نوع هستی ترسیم میکند. مرد نابینا برای رهایی از چنگ سگ، به او میگوید: «یاران تو در دشت و صحرا به دنبال شکار گورخر هستند، اما تو در کوچه به دنبال یک کور بیدفاع افتادهای.»
این بیت، آن مقایسه را به شکلی موجز و کوبنده بیان میکند:
-
«آن سگِ عالِم»: سگی است که از طریق آموزش و انضباط، از غریزهٔ حیوانی خود فراتر رفته و به کمالِ نوع خود رسیده است. او انرژی خود را صرف هدفی ارزشمند و دشوار (شکار گور) میکند. در نگاه عرفانی مولانا، این سگ نماد انسانی است که با «علم» و «معرفت»، نفس خود را مهار کرده و به دنبال اهداف عالی معنوی است.
-
«این سگِ بیمایه»: سگی است که در جهل و غریزهٔ خام خود باقی مانده است. او پستهمت است و قدرت خود را علیه ضعیفترین و آسیبپذیرترین موجودات (مرد کور) به کار میگیرد. این سگ، نماد انسان جاهل و نفسپرستی است که به جای تعالی، به آزار دیگران و ارضای حقیرانهترین امیال خود مشغول است.
مولانا بلافاصله در ابیات بعدی توضیح میدهد که «علم» حتی یک سگ را از گمراهی نجات میدهد و شکارش را «حلال» میکند. بنابراین، این بیت صرفاً توصیف دو سگ نیست، بلکه تمثیلی است دربارهٔ تأثیر دگرگونکنندهٔ معرفت در برابر پستی و تباهی حاصل از جهل.
- گور
- گورخر، الاغ وحشی؛ نماد شکاری ارزشمند و تیزپا
- عالم
- در اینجا به معنیِ دانا، ماهر، آموزشدیده و تربیتشده
- بیمایه
- بیارزش، پست، فرومایه، بیاصل و اساس
- قصد کرد
- قصدِ آسیب رساندن داشت، حمله کرد، آهنگِ او کرد
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.