M2:2687 — گر کند او خدمت تن هست خر / ور رود در بحر جان یابد گهر

این بیت در ادامه‌ی گفتگوی ابلیس با معاویه، به تمثیل انتخاب بنیادین انسان می‌پردازد. ابلیس پیش از این خود را همچون سنگ محکی معرفی کرده بود که با عرضه کردن «علف و استخوان» (نماد لذت‌های نفسانی و دنیوی) و «غذای روح» (نماد معنویات و طاعات)، جوهر واقعی هر فرد را آشکار می‌کند.

مولانا در این بیت، این دو راه را به دو سرنوشت متفاوت گره می‌زند:

• خدمت تن: کسی که تمام زندگی‌اش صرف برآوردن نیازهای جسمانی و امیال نفسانی می‌شود، به «الاغ» تشبیه شده است. الاغ در ادبیات عرفانی نماد غفلت، شهوت‌رانی و اسارت در دنیای مادی است. چنین انسانی از حقیقت وجودی خود بی‌خبر است و تنها بار سنگین جسم را بر دوش می‌کشد.
• ورود به بحر جان: در مقابل، راه دیگر، غواصی در «دریای جان» است. این استعاره‌ی کلیدی در آثار مولانا، به معنای سفر به اعماق وجود، خودشناسی و کشف عالم بی‌کران معنا و حقیقت است. حاصل این سفر، یافتن «گهر» یا همان مرواریدهای گرانبهای معرفت، عشق الهی و کمال انسانی است.

بنابراین، بیت تأکید می‌کند که ارزش انسان نه به جسم او، بلکه به انتخابی است که میان تن و جان، یا ماده و معنا، می‌کند. این انتخاب، ترازوی سنجش انسانیت اوست.