قرائت› دفتر ۲› بخش ۶۸ - نالیدن معاویه به حضرت حق تعالی از ابلیس و نصرت خواستن› بیت ۲۷۱۱
M2:2711 — این حدیثش همچو دودست ای اله / دست گیر ار نه گلیمم شد سیاه
M2:2711
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
معاویه به خدا پناه میبرد و میگوید: «ای خدا، سخنان فریبندهی ابلیس همچون دودی است که همه جا را تیره و تار میکند. اگر تو دستم را نگیری، آبرو و ایمانم تباه خواهد شد.»
این بیت بخشی از مناجات و استغاثهٔ معاویه به درگاه خداوند است. او پس از بحث و جدل طولانی با ابلیس، از توانایی خود در برابر مکر و حیلهٔ او ناامید شده و به خدا پناه آورده است.
معاویه سخنان ابلیس را به «دود» تشبیه میکند. این تشبیه چندلایه است:
- ظاهری فریبنده و باطنی پوچ: دود از دور ممکن است شبیه ابر به نظر برسد و حجم داشته باشد، اما در حقیقت چیزی جز ذرات پراکنده نیست و نمیتوان آن را در دست گرفت. سخنان ابلیس نیز ظاهری منطقی و خیرخواهانه دارند اما باطنی پوچ و گمراهکننده دارند.
- تیرگی و گمراهی: دود فضا را تیره و دید را مختل میکند. استدلالهای ابلیس نیز حقیقت را میپوشاند و انسان را در تشخیص راه درست از نادرست دچار سردرگمی میکند.
- آلودگی و تباهی: دود هر جا بنشیند، آن را سیاه و آلوده میکند. «گلیمم شد سیاه» کنایهای قدرتمند از تباه شدن آبرو، ایمان و سرنوشت انسان است. اگر فریب ابلیس بر دل بنشیند، آن را سیاه و از نور حقیقت محروم میکند.
بنابراین، معاویه با این بیت، ضعف و عجز خود را در برابر قدرت فتنهانگیزی ابلیس به رسمیت میشناسد و تنها راه نجات را یاری و دستگیری مستقیم خداوند میداند.
- حدیثش
- سخن او، گفتار او (در اینجا منظور استدلالهای ابلیس است).
- اله
- ای خدا، پروردگارا.
- دست گیر
- کمک کن، یاری کن، دستم را بگیر.
- ار نه
- وگرنه، اگر نه.
- گلیمم شد سیاه
- کنایه از بیآبرو شدن، بدنام شدن، تباه شدن سرنوشت و کارنامهٔ اعمال.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.