قرائت› دفتر ۲› بخش ۶۸ - نالیدن معاویه به حضرت حق تعالی از ابلیس و نصرت خواستن› بیت ۲۷۱۳
M2:2713 — آدمی کو علم الاسما بگست / در تک چون برق این سگ بی تکست
M2:2713
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
حتی حضرت آدم، با آنکه خداوند علمِ نامها را به او آموخته بود، در برابر حملهی سریع و بیامانِ این سگ (ابلیس) درمانده و بیدفاع شد.
این بیت بخشی از شکایت و استغاثهٔ معاویه به درگاه خداوند از دست ابلیس است. معاویه برای نشان دادن قدرت و حیلهگری شیطان، به داستان اخراج آدم از بهشت اشاره میکند.
منظور از «علم الاسماء» اشاره به آیهٔ ۳۱ سورهٔ بقره در قرآن است که میفرماید: «وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا» (و خداوند همهٔ نامها را به آدم آموخت). این دانش، مقام و منزلت والای آدم را در برابر فرشتگان نشان میداد. با این حال، معاویه میگوید حتی چنین انسان برگزیدهای که به علم الهی مجهز بود، در مقابل «تک» یا حملهٔ برقآسای ابلیس، «بیتک» شد؛ یعنی از پا درآمد، درمانده شد و بنیادش سست گشت.
مولانا با استفاده از کلمات «تک» و «بیتک» یک بازی کلامی زیبا (جناس) ساخته است. «تکِ» ابلیس، تاخت و تاز و یورش سریع اوست و «بیتک» شدن آدم، کنایه از بیبنیاد و بیدفاع شدن او در آن لحظهٔ خاص است. این بیت بر این نکته تأکید دارد که اگر پیامبری چون آدم با آن دانش الهی فریب خورد، پس انسانهای عادی در برابر وسوسههای شیطان بسیار آسیبپذیرتر هستند و نیازمند یاری مستقیم خداوندند.
- بگست
- گسترد، فرا گرفت، دارا بود
- تک
- تاخت و تاز، دویدن سریع، حمله
- بیتک
- بیریشه، بیبنیاد، از پا افتاده
- کو
- که او
- علم الاسما
- دانش نامها؛ اشاره به علمی که خداوند در قرآن به حضرت آدم آموخت.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.