قرائت› دفتر ۲› بخش ۶۸ - نالیدن معاویه به حضرت حق تعالی از ابلیس و نصرت خواستن› بیت ۲۷۱۸
M2:2718 — ای بلیس خلقسوز فتنهجو / بر چیم بیدار کردی راست گو
M2:2718
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
معاویه با بدگمانی ابلیس را خطاب قرار میدهد و میپرسد که تو با این سابقهٔ شرارت و فتنهانگیزی، به چه دلیل مرا برای کار خیری (نماز) بیدار کردهای؟ حقیقت را بگو.
این بیت لحظهٔ رویارویی مستقیم معاویه با ابلیس است. معاویه که برای نماز صبح بیدار شده، متوجه میشود که این بیدار کردن، کار ابلیس بوده است. او فریب ظاهر خیرخواهانهٔ این عمل را نمیخورد و با شناختی که از ذات «خلقسوز» و «فتنهجوی» شیطان دارد، میداند که نیت خیری در پس این کار نیست.
لحن کلام معاویه، پرسشگرانه و تیزهوشانه است. او ابلیس را با صفات حقیقیاش خطاب میکند تا نشان دهد که ماهیت او را میشناسد و سپس بیمقدمه به سراغ اصل مطلب میرود: «راست بگو». این درخواست برای صداقت از منبع اصلی دروغ و فریب، کنایهآمیز و هوشمندانه است. معاویه در واقع میگوید: «من میدانم که تو اهل خیر نیستی، پس نیت پنهان و انگیزهٔ واقعیات از این کار به ظاهر نیک را آشکار کن.»
این بیت در داستان، نقطهٔ عطفی است که از شکایت معاویه به درگاه خدا (ابیات قبل) به بازجویی مستقیم از خود ابلیس تغییر جهت میدهد و زمینه را برای آشکار شدن ترفندهای پیچیده و روانشناختی شیطان در گمراه کردن انسانها فراهم میکند.
- بلیس
- ابلیس، شیطان
- خلقسوز
- سوزانندهٔ مردمان، کسی که خلق را به آتش میکشد و نابود میکند
- فتنهجو
- کسی که به دنبال فتنهانگیزی، آشوب و گمراهی است
- بر چیم
- برای چه چیزی من را، به چه علت
- راست گو
- حقیقت را بگو
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.