قرائت› دفتر ۲› بخش ۶۹ - باز تقریر ابلیس تلبیس خود را› بیت ۲۷۳۲
M2:2732 — متهم گشتم میان خلق من / فعل خود بر من نهد هر مرد و زن
M2:2732
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
ابلیس شکایت میکند که به ناحق در میان انسانها بدنام شده است، زیرا هر کسی خطای خود را به گردن او میاندازد و او را مقصر جلوه میدهد.
این بیت بخشی از دفاعیهی ابلیس در مثنوی است. مولانا در این داستان، زبان حال ابلیس را بیان میکند تا یک نکتهی عمیق روانشناختی و عرفانی را توضیح دهد: انسانها تمایل دارند مسئولیت اعمال و انتخابهای نادرست خود را نپذیرند و آن را به یک نیروی بیرونی (شیطان) نسبت دهند.
ابلیس در اینجا میگوید: «من متهم شدهام، چون هر مرد و زنی گناه خود را به پای من مینویسد.» این سخن، ادامهی منطق ابیات قبلی است که در آن، مولانا نفس اماره و امیال کنترلنشدهی انسان را عامل اصلی لغزشها معرفی میکند. میل به «دُنبه» (نماد لذتهای دنیوی) است که چشم عقل را کور میکند و انسان را به دام میاندازد، اما انسان پس از افتادن در دام، ابلیس را لعنت میکند.
مولانا با این تصویرسازی، شنونده را به خودآگاهی و پذیرش مسئولیت دعوت میکند. او نشان میدهد که فرافکنی و پیدا کردن مقصر بیرونی، راهی برای فرار از مواجهه با ضعفهای درونی است. از دیدگاه عرفانی، اولین قدم برای اصلاح و رشد معنوی، شناختن و پذیرفتن «تلبیس» یا فریبکاری نفسِ خود است، نه انداختن گناه به گردن شیطان.
- متهم
- بدنام، کسی که به او تهمت زده شده
- خلق
- مردم، انسانها
- فعل
- کار، عمل
- نهد
- میگذارد، قرار میدهد، نسبت میدهد
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.