قرائت› دفتر ۲› بخش ۷۰ - باز الحاح کردن معاویه ابلیس را› بیت ۲۷۴۰
M2:2740 — دل نیارامد ز گفتار دروغ / آب و روغن هیچ نفروزد فروغ
M2:2740
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
دروغ، به دلیل ماهیت ناهمگون و بیگانهاش با فطرت انسان، در دل آشوب و بیقراری ایجاد میکند، همانگونه که آب و روغن، به سبب تضاد ذاتیشان، نمیتوانند با هم بیامیزند و نوری برافروزند.
این بیت در میانهٔ گفتگوی معاویه و ابلیس قرار دارد. معاویه از ابلیس میخواهد که راست بگوید و برای تشخیص راست از دروغ، به معیاری درونی و قلبی اشاره میکند که از پیامبر آموخته است: «الصدق طمأنینة و الکذب ریبة» یعنی راستی مایهی آرامش و دروغ مایهی تردید و آشوب درونی است.
مولانا این مفهوم را با یک تمثیل روشن و ملموس توضیح میدهد. همانطور که مخلوط آب و روغن هرگز نمیتواند شعلهور شود و نوری (فروغ) بتاباند، سخن دروغ نیز نمیتواند در دل انسان نور آرامش و اطمینان را روشن کند. دروغ ذاتاً با حقیقت وجود ما بیگانه است و این بیگانگی خود را به صورت ناآرامی و اضطراب در قلب نشان میدهد.
نکتهی کلیدی در اینجا این است که «دل» معیار تشخیص حقیقت است. البته، همانطور که مولانا در ابیات بعدی توضیح میدهد، این در صورتی است که دل سالم و از بیماریِ هوا و هوس پاک باشد. دلی که به خواستههای نفسانی آلوده شده، این حساسیت و توانایی تشخیص را از دست میدهد و فریب دروغ را میخورد. اما در حالت طبیعی و فطری، قلب انسان به سوی راستی گرایش دارد و از دروغ میرمد.
- نیارامد
- آرام نمیگیرد، آرامش نمییابد
- فروغ
- نور، روشنایی، شعله
- نفروزد
- روشن نمیکند، شعلهور نمیسازد
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.