M2:29 — هین به جاروبِ زبان گردی مکن / چشم را از خس ره‌آوردی مکن

This couplet is a direct warning about how to treat a spiritual companion (yār), who Rumi has just described as being like one's own eye. The central image is powerful and precise: the tongue is a broom (jārūb-e zabān). A broom can be used to clean, but if used carelessly, it just kicks up dust, making it impossible to see.

Here, Rumi warns against using speech in a way that “raises dust”—through argument, criticism, idle chatter, or hurtful words. This verbal dust settles in the “eye” of the relationship, obscuring the spiritual insight and clarity that the friend provides. The second line reinforces this: making a “gift” (rah-āvardī) of grit to one's own eye is a self-destructive act. Just as you would protect your physical eyes from dirt, you must protect the precious clarity of your spiritual friendship from the pollution of harmful speech.

مولانا در این بخش از مثنوی، بر اهمیت حیاتی «یار خدایی» یا دوست و راهنمای معنوی تأکید می‌کند. او در بیت قبل، این یار را به «چشم» سالک تشبیه کرده است؛ همان‌طور که چشم ابزار دیدن جهان بیرون است، دوست حقیقی نیز چشم بصیرت و آینه‌ی درون ماست.

این بیت ادامه و بسط همان استعاره است. مولانا هشدار می‌دهد که مبادا با «جاروب زبان»، یعنی گفتار نسنجیده، غیبت، جدل یا هر سخن آزاردهنده‌ی دیگری، گرد و غبار به پا کنیم. چنین کلماتی مانند خاشاکی هستند که به چشم می‌روند و آن را کور و آزرده می‌کنند. وقتی دوست که چشم ماست، با حرف‌های ما آزرده و غبارآلود شود، دیگر نمی‌تواند راه را به ما نشان دهد و در واقع این خود ما هستیم که از دیدن حقیقت محروم می‌شویم.

پیام اصلی این است که حفظ حرمت و پاکیزگی رابطه‌ی معنوی با یک دوست، وظیفه‌ای اساسی است. «ره‌آورد» یا سوغاتی که ما با زبان خود برای این رابطه می‌آوریم، نباید «خس» و خاشاک کدورت باشد، بلکه باید چیزی باشد که به شفافیت و روشنایی این آینه بیفزاید.