M2:3 — چون ضیاء‌الحق حسام‌الدین عنان / باز گردانید ز اوج آسمان

This couplet marks the beginning of Book 2, explaining the long pause after Book 1. Rumi attributes the delay to his beloved disciple and catalyst, Husam al-Din Chalabi, who had been absorbed in a deep mystical state.

Rumi uses the metaphor of a celestial rider to describe Husam al-Din's spiritual journey. He had ascended to the "zenith of the heavens" (اوج آسمان), an image of a spiritual miʿrāj or ascension into divine realities, which the next couplet confirms. The image of turning back the "reins" (عنان) signifies his voluntary return from that state of absorption to the worldly plane. It was only when Husam al-Din came back to earth, so to speak, that the creative inspiration for the Masnavi could flow through Rumi once more.

این بیت، سرآغاز دفتر دوم مثنوی است. مولانا توضیح می‌دهد که چرا میان دفتر اول و دوم وقفه‌ای طولانی (حدود دو سال) افتاد. او این وقفه را به یک سفر روحانی تشبیه می‌کند که مخاطب و الهام‌بخش اصلی او، یعنی حسام‌الدین چلبی، در آن به سر می‌برد.

مولانا حسام‌الدین را «ضیاءالحق» (نور حقیقت) می‌خواند و حال او را به سواری تشبیه می‌کند که عنان اسب خود را تا «اوج آسمان» برده است. این تصویر، استعاره‌ای از یک معراج و عروج معنوی است؛ یک غیبت روحانی که در طی آن، حسام‌الدین در عوالم بالا و حقایق الهی غرق بوده است. بازگرداندن «عنان» به معنای بازگشت از آن اوج و توجه دوباره به عالم خاکی است. این بازگشت، شرط لازم برای از سرگیری سرایش مثنوی بود، زیرا همانطور که در ابیات بعدی می‌آید، حسام‌الدین بهار و منبع الهامی بود که بدون او، غنچه‌های شعر مولانا ناشکفته باقی می‌ماندند.