قرائت› دفتر ۲› بخش ۱ - سر آغاز› بیت ۳۹
M2:39 — خواب بیداریست چون با دانشاست / وای بیداری که با نادان نشست
M2:39
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
خواب همراه با دانایی، از بیداری در کنار نادان برتر است؛ زیرا کیفیتِ همراهی و همنشینی، ارزشِ هر حالتی (خواب یا بیداری) را تعیین میکند.
مولانا در این بیت، ارزشهای ظاهری را معکوس میکند تا به معنایی عمیقتر اشاره کند. او با الهام از داستان «اصحاب کهف» که در ابیات پیشین به آن اشاره کرده، میگوید خوابِ یاران غار، چون برای حفظ ایمان و در پناه معرفت الهی بود، در حقیقت نوعی بیداری معنوی به شمار میرفت. در مقابل، بیداریِ دقیانوس و اطرافیانش، چون صرفِ کفر و ستم و همنشینی با جهل میشد، ارزشی نداشت و مایهی هلاکت بود.
این بیت قاعدهای کلی را بیان میکند: ارزشِ اعمال و احوال ما به نیت و همراهی آنها بستگی دارد. کنارهگیری و انزوا (که به خواب تشبیه شده) اگر برای حفظ گوهر جان و همراهی با دانش باشد، بسیار بهتر از فعالیت و حضور (بیداری) در جمعی است که انسان را به غفلت و نادانی میکشاند. این «دانش» در نگاه مولانا صرفاً علم ظاهری نیست، بلکه معرفت و آگاهی باطنی است. بنابراین، یک «خوابِ آگاهانه» بر یک «بیداریِ غافلانه» برتری دارد.
- دانش
- در اینجا به معنی معرفت، آگاهی باطنی و حکمت الهی است، نه فقط علم اکتسابی.
- وای
- افسوس، دریغا؛ عبارتی برای بیان تأسف و نکوهش.
- نشست
- نشستن، همنشینی کرد، معاشرت نمود.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.