قرائت› دفتر ۲› بخش ۱ - سر آغاز› بیت ۵۰
M2:50 — اندر آن بازار کهاهل محشرند / حس مس را چون حس زر کی خرند؟
M2:50
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
در عالم معنا و در روز حساب، که ارزش حقیقی هر چیز آشکار میشود، حواس ظاهری و مادی (که مانند مس بیارزشاند) در برابر حس باطنی و معنوی (که همچون طلاست) هیچ خریداری ندارند.
مولانا در اینجا به مقایسۀ دو نوع شناخت ادامه میدهد: شناختی که از طریق حواس پنجگانۀ ظاهری به دست میآید و شناختی که حاصل حس درونی و بصیرت معنوی است. او حس ظاهری را به «مس» و حس باطنی را به «زر» (طلا) تشبیه میکند.
«بازار محشر» استعارهای است از عرصۀ قیامت یا هر موقعیتی که در آن حقیقت امور و ارزش واقعی چیزها نمایان میشود. در بازارهای دنیوی، ممکن است بتوان کالای تقلبی را به جای اصل فروخت، اما در بازار حقیقت، که اهل بصیرت خریداران آن هستند، چنین فریبی ممکن نیست. در آنجا، ارزش نازلِ حس مادی در برابر ارزش والای حس روحانی کاملاً آشکار است و هیچکس حاضر نیست متاع بیارزش را به جای گنج گرانبها انتخاب کند.
این بیت در واقع یک پرسش انکاری است و تأکید میکند که عاقلان و اهل معنا هرگز به دادههای محدود و خطاپذیر حواس ظاهری اکتفا نمیکنند و همواره در پی درک عمیقتر و معنویتری هستند که از «حس زر» یا همان جان و دل برمیآید.
- اهل محشر
- مردمی که در روز قیامت برای حسابرسی گرد آمدهاند؛ در اینجا کنایه از اهل بصیرت و حقیقتبینان است.
- حس مس
- حواس پنجگانۀ ظاهری که مانند فلز بیارزش مس هستند.
- حس زر
- حس باطنی و معنوی که مانند طلای ناب ارزشمند است.
- کی خرند
- چگونه میخرند؟ چه زمانی میخرند؟ (در اینجا به معنی هرگز نمیخرند).
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.