قرائت› دفتر ۲› بخش ۱ - سر آغاز› بیت ۶۰
M2:60 — گاه نقش خویش ویران میکند / آن پی تنزیه جانان میکند
M2:60
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
بعضی وقتها انسانِ سالک، تصویری را که از خدا در ذهن ساخته، خودش خراب میکند تا به این وسیله، خداوند را از هرگونه شباهت به مخلوقات، پاک و منزه اعلام کند.
این بیت به یکی از مراحل پیچیدهی سلوک عرفانی اشاره دارد. مولانا در ابیات قبل توضیح میدهد که خداوند، در عین بیصورتی، در قالب صورتها و پدیدهها تجلی میکند. این وضعیت دو گروه را پدید میآورد: «مُشَبِّهه» که به صورتها میچسبند و خدا را شبیه مخلوقات میپندارند، و «مُوَحِّد» که تلاش میکنند خدا را از هر صورتی پاک و منزه (تنزیه) بدانند.
این بیت، حالِ سالکی را توصیف میکند که در ابتدا برای فهم خداوند، ناچار به ساختن یک «نقش» یا تصویر ذهنی از اوست. اما در مرحلهای بالاتر، خود او متوجه محدودیت و خطای این تصویر میشود. پس آگاهانه آن «نقش خویش» را «ویران میکند». این ویرانگری، نه از سر کفر، بلکه از روی عشق و برای رسیدن به درکی خالصانهتر است. او این کار را «پی تنزیه جانان میکند»؛ یعنی برای اینکه بگوید معشوق حقیقی (خداوند) برتر و والاتر از هر صورت و خیالی است که در ذهن ما میگنجد.
این عمل، یک گام ضروری در رهایی از بتهای ذهنی و نزدیک شدن به حقیقتِ بیصورتِ خداوند است. سالک میفهمد که هر تصوری از خدا، باز هم یک «صورت» است و باید از آن نیز عبور کرد تا به مقام «حیرت» در برابر ذات بینهایت او رسید.
- تنزیه
- پاک و منزه دانستن خداوند از هرگونه شباهت به مخلوقات و صفات مادی.
- جانان
- معشوق، کنایه از خداوند.
- پی
- برایِ، به خاطرِ، در پیِ.
- نقش
- تصویر، صورت، شکل، تصور ذهنی.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.