قرائت› دفتر ۲› بخش ۱ - سر آغاز› بیت ۶۸
M2:68 — نامصور یا مصور پیش اوست / کو همه مغزست و بیرون شد ز پوست
M2:68
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
کسی که از ظاهر و صورت عبور کرده و به حقیقت و باطن رسیده است، دیگر درگیر بحثهای کلامی و عقلی در مورد صورت داشتن یا نداشتن خداوند نمیشود.
این بیت در ادامهٔ بحث دربارهٔ تفاوت «چشم حس» و «چشم عقل» (یا دید باطنی) میآید. مولانا پیش از این، اهل حس را که تنها به ظواهر اتکا میکنند، به معتزله تشبیه کرده بود که رؤیت خداوند را نفی میکردند. در مقابل، اهل معنا و صاحبان دید باطنی را به اهل سنت تشبیه میکند که به امکان نوعی «وصال» و «رؤیت» قلبی باور دارند.
این بیت، نقطهٔ اوج آن بحث است. مولانا میگوید کسی که واقعاً از «پوست» (جهان مادی، حواس ظاهری، بحثهای عقلی صرف) فراتر رفته و به «مغز» (حقیقت، شهود باطنی، تجربهٔ مستقیم) رسیده است، دیگر در دام این دوگانگیها نمیافتد. برای چنین شخصی، این سؤال که «آیا خدا صورت دارد یا ندارد؟» یک پرسش سطحی و مربوط به مرحلهٔ «پوست» است. او از این مرحله عبور کرده و به وحدتی رسیده که این تمایزات در آن رنگ میبازد.
به عبارت دیگر، بحثهای کلامی و فلسفی ابزارهایی هستند در مرحلهٔ پوستین؛ اما وقتی سالک به مغز و حقیقت دست یافت، این ابزارها کنار گذاشته میشوند. او دیگر دربارهٔ حقیقت بحث نمیکند، بلکه آن را زندگی میکند.
- نامصور
- بیشکل، بدون صورت، اشاره به دیدگاه متکلمانی که هرگونه شکلی را از خدا نفی میکنند.
- مصور
- صورتدار، شکلمند، کسی که صورت و شکل میبخشد.
- کو
- مخفف «که او».
- مغز
- باطن، حقیقت، اصل و اساس هر چیز در مقابل ظاهر و پوستهٔ آن.
- پوست
- ظاهر، صورت، عالم مادی و محسوسات در مقابل باطن و معنا.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.