خاک درگاهت دلم را می‌فریفت — M2:75 · مثنوی معنوی

قرائت› دفتر ۲› بخش ۱ - سر آغاز› بیت ۷۵

خاک درگاهت دلم را می‌فریفتخاک بر وی کو ز خاکت می‌شکیفت

خاک آستان تو دلم را شیفته و بی‌قرار می‌کرد،وای بر آن کسی که از خاک درگاه تو صبر و شکیبایی نشان دهد!

جذبه‌ی خاک درگاه تو چنان دلم را ربوده بود که هرکس در برابر این جاذبه مقاومت کند و صبور باشد، شایسته‌ی سرزنش است.

M2:75

❋ ❋ ❋

شرح و معنا · به زبانِ تو — AI

فارسی from context AI draft

خاک آستان تو دلم را شیفته و بی‌قرار می‌کرد،وای بر آن کسی که از خاک درگاه تو صبر و شکیبایی نشان دهد!

این بیت در ادامه‌ی توصیف مولانا از جاذبه‌ی معشوق ازلی (یا پیر و مرشدش) آمده است. او می‌گوید که حتی پست‌ترین و بی‌مقدارترین چیز مرتبط با معشوق، یعنی «خاک درگاه» او، چنان قدرت فریبندگی و جذابیتی دارد که دل سالک را از جا می‌کند و به سوی خود می‌کشد.

در مصرع دوم، مولانا این ایده را به نهایت می‌رساند. او کسی را که بتواند در برابر این کشش مقاومت کند و «شکیبایی» به خرج دهد، نفرین می‌کند. عبارت «خاک بر سرش» نوعی تحقیر و سرزنش است. از دیدگاه عارف عاشق، صبر و قرار در مقابل جاذبه‌ی معشوق، نه یک فضیلت، بلکه یک نقص بزرگ و نشانه‌ی بی‌ذوقی و بی‌خبری است. عشق حقیقی، صبوری را برنمی‌تابد و بی‌قراری و تسلیم محض را طلب می‌کند. بنابراین، شکیبایی در اینجا به معنای دوری و بی‌اعتنایی است و از نظر مولانا، هرکس که بتواند از این آستان دل بکند، موجودی بی‌ارزش است.

واژه‌های دشوار

می‌فریفت: شیفته می‌کرد، می‌ربود، اغوا می‌کرد
خاک بر وی: اصطلاحی برای نفرین و تحقیر؛ وای بر او، خاک بر سرش
کو: مخفف «که او»؛ کسی که
می‌شکیفت: صبر می‌کرد، تحمل می‌کرد، پرهیز می‌کرد

gemini-2.5-pro

❋

گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات

گفتگوی تو تا وقتی عمومی‌اش نکنی، فقط روی همین دستگاه می‌ماند.

پرسش‌های خوانندگان

هنوز پرسشی به‌اشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.

M2:75 — خاک درگاهت دلم را می‌فریفت / خاک بر وی کو ز خاکت می‌شکیفت

شرح و معنا · به زبانِ تو — AI

گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات

پرسش‌های خوانندگان0

پرسش‌های خوانندگان