قرائت› دفتر ۳› بخش ۷ - بیان آنک الله گفتن نیازمند عین لبیک گفتن حق است› بیت ۱۹۳
M3:193 — گفت هین از ذکر چون وا ماندهای / چون پشیمانی از آن کهش خواندهای
M3:193
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
در این بیت، خضر از مرد عابد میپرسد که چرا از ذکر و یاد خدا باز ایستاده و از اینکه او را صدا زده، احساس پشیمانی میکند.
این بیت، نقطهی عطف داستان مردی است که از فرط خواندن «الله» و نشنیدن جواب، دلسرد و خاموش میشود. در رؤیا، حضرت خضر به سراغ او میآید و با پرسشی سرزنشآمیز اما مهربان، او را به خود میآورد.
پرسش خضر دو بخش دارد: «چرا از ذکر واماندهای؟» و «چرا پشیمانی؟». بخش اول به ترک عمل اشاره دارد و بخش دوم به حالتی درونی و خطرناکتر، یعنی پشیمانی از عبادت. این پشیمانی، حاصل وسوسهی شیطان است که به مرد القا کرده بود تلاشش بیثمر و حتی گستاخانه است. در منطق عرفانی مولوی، بزرگترین دام برای سالک، ناامیدی از لطف پروردگار است.
این بیت، صحنه را برای پاسخ کلیدی داستان آماده میکند. پرسش خضر صرفاً برای دانستن نیست، بلکه برای آن است که مرد دردمند، زبان بگشاید و مشکل خود را بیان کند تا بتواند پاسخ حقیقی را بشنود: اینکه نفسِ توفیقِ دعا و نیاز، خود لبیک و پاسخ خداوند است.
- هین
- آگاه باش، هان، بدان
- ذکر
- یاد کردن (در اینجا یاد خدا، الله گفتن)
- وا ماندهای
- باز ماندهای، دست کشیدهای، متوقف شدهای
- کهش خواندهای
- که او را خواندهای (مخفف «که او را»)
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.