قرائت› دفتر ۳› بخش ۷ - بیان آنک الله گفتن نیازمند عین لبیک گفتن حق است› بیت ۲۳۴
M3:234 — جز مگر مرغی که حزمش داد حق / تا نگردد گیج آن دانه و مَلَق
M3:234
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
تنها کسی از این دام فریب رها میشود که خداوند به او موهبت دوراندیشی و احتیاط بخشیده باشد تا اسیر ظواهر فریبنده و تملقهای توخالی نشود.
این بیت، راه نجات از دامی را که در بیتهای قبل توصیف شد، بیان میکند. مولانا دنیا و دعوتهای آن را به دامی تشبیه میکند که صیادی برای شکار مرغان پهن کرده است. صیاد با استفاده از دانههای جذاب و تقلید صدای پرندگان (تملق و وعدههای دروغین)، آنها را به سوی خود میخواند. اکثر مرغان (انسانها) فریب این ظواهر را میخورند و به دام میافتند.
اما در این میان، یک استثنا وجود دارد: «مرغی که حزمش داد حق». «حزم» به معنای دوراندیشی، احتیاط و عاقبتنگری است. این ویژگی یک صفت اکتسابی صرف نیست، بلکه موهبتی الهی است. خداوند به برخی از بندگانش بصیرتی میبخشد که میتوانند پشت پردۀ وعدههای شیرین و ظواهر فریبنده را ببینند. این افراد گیج و سردرگم «دانه» (لذتهای مادی و آنی) و «مَلَق» (چاپلوسی و ستایشهای دروغین) نمیشوند.
در واقع، این بیت بر نقش کلیدی بصیرت الهی در سلوک معنوی تأکید میکند. بدون این نگاه خدادادی، انسان به سادگی فریب میخورد و گمان میکند که دعوتهای دنیوی از سر خیرخواهی و محبت است، در حالی که در حقیقت دامی برای نابودی اوست. این دوراندیشی، سپری است که سالک را از خطرات راه مصون میدارد.
- حزم
- دوراندیشی، احتیاط، عاقبتنگری
- مَلَق
- چاپلوسی، تملق، چربزبانی
- گیج
- سرگشته، حیران، فریبخورده
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.