قرائت› دفتر ۳› بخش ۱۹۸ - تمثیل گریختن مؤمن و بیصبری او در بلا به اضطراب و بیقراری نخود و دیگر حوایج در جوش دیگ و بر دویدن تا بیرون جهند› بیت ۴۱۷۴
M3:4174 — سر به پیش قهر نه دل بر قرار / تا ببرم حلقت اسمعیلوار
M3:4174
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
در برابر تقدیر سخت الهی تسلیم باش و آرامش خود را حفظ کن تا من (خدا) همچون ابراهیم که اسماعیل را قربانی میکرد، تو را از خودیات رها سازم.
این بیت در ادامهٔ تمثیل «نخود در حال جوشیدن» است که نمادی از انسان مؤمن در کوران سختیها و ابتلائات الهی است. خداوند، در نقش آشپز، به نخود (مؤمن) که از درد جوشیدن بیقراری میکند، توضیح میدهد که این رنج برای رشد و کمال او ضروری است.
در اینجا، مولانا این تمثیل را به داستان قربانی کردن اسماعیل توسط ابراهیم پیوند میزند. خداوند به انسان میگوید: «من همچون ابراهیم (خلیل) هستم و تو مانند پسرش، اسماعیل. در برابر قهر و تقدیر سخت من سر تسلیم فرود آور و دلت را مضطرب نکن.» فرمان «حلقت را میبرم» در واقع استعارهای از نابود کردن «نفس» و «منیت» انسان است، نه مرگ فیزیکی. همانطور که در بیت بعدی توضیح داده میشود، این «سر بریدن» به معنای رهایی از خودی و رسیدن به حیاتی والاتر و جاودانه است. شرط این تحول روحانی، تسلیم محض و رضایت قلبی در برابر مشیت الهی است، درست همانطور که اسماعیل با آرامش به قربانی شدن رضایت داد.
- قهر
- در اینجا به معنای غضب، خشم و تجلی جنبهٔ سخت و ناخوشایند تقدیر الهی است.
- دل بر قرار
- با دلی آرام، با آرامش خاطر، بدون اضطراب.
- اسمعیلوار
- مانند اسماعیل؛ اشاره به تسلیم کامل او در برابر فرمان خداوند برای قربانی شدن.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.