قرائت› دفتر ۵› بخش ۵۹ - داستان آن کنیزک کی با خر خاتون شهوت میراند و او را چون بز و خرس آموخته بود شهوت راندن آدمیانه و کدویی در قضیب خر میکرد تا از اندازه نگذرد خاتون بر آن وقوف یافت لکن دقیقهٔ کدو را ندید کنیزک را به بهانه به راه کرد جای دور و با خر جمع شد بیکدو و هلاک شد به فضیحت کنیزک بیگاه باز آمد و نوحه کرد که ای جانم و ای چشم روشنم کیر دیدی کدو ندیدی ذکر دیدی آن دگر ندیدی کل ناقص ملعون یعنی کل نظر و فهم ناقص ملعون و اگر نه ناقصان ظاهر جسم مرحوماند ملعون نهاند بر خوان لیس علی الاعمی حرج نفی حرج کرد و نفی لعنت و نفی عتاب و غضب› بیت ۱۳۷۱
M5:1371 — بر تو سرگین را فسونش شهد کرد / شهد را خود چون کند وقت نبرد
M5:1371
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
وقتی شهوت میتواند چیزی زشت و پست (مثل سرگین) را در نظرت زیبا و خواستنی (مثل عسل) جلوه دهد، پس ببین با چیزهایی که ذاتاً زیبا و فریبندهاند چه میکند و چطور آنها را اغراقآمیز و مقاومتناپذیر به تو نشان میدهد.
این بیت در ادامهی داستان کنیزک و خاتون و خر، به تحلیل قدرت ویرانگر «شهوت» میپردازد. مولانا میگوید شهوت همچون جادوگری است که قدرت دگرگون کردن ادراک ما را دارد. این جادو آنقدر قوی است که میتواند «سرگین» را که نماد هر چیز پست، پلید و بیارزش است، در چشم انسان به «شهد» یعنی شیرینترین و مطلوبترین چیزها تبدیل کند. این همان اتفاقی است که برای خاتون افتاد: شهوت، عمل حیوانی و خطرناک با خر را برای او بهقدری فریبنده جلوه داد که به کام مرگ رفت.
سپس مولانا پرسشی تکاندهنده مطرح میکند: اگر نیروی شهوت این توان را دارد که زشتترین چیزها را زیبا بنمایاند، پس در «وقت نبرد» — یعنی زمانی که با زیباییهای واقعی و جذابیتهای حقیقی دنیا روبرو میشود — چه خواهد کرد؟ پاسخ روشن است: آن زیباییها را صدچندان اغراقآمیز و مقاومتناپذیر میکند و انسان را بهکلی از خود بیخود و اسیر خود میسازد. این بیت هشداری است دربارهی اینکه اگر افسون شهوت کنترل نشود، نه تنها زشتیها را زیبا مینمایاند، بلکه زیباییها را به دامهای هلاککننده تبدیل میکند.
- فسون
- جادو، سحر، افسون
- شهد
- عسل، انگبین
- نبرد
- جنگ، کارزار، میدان مبارزه
- سرگین
- پشکل، فضلهی حیوانات
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.