قرائت› دفتر ۵› بخش ۵۹ - داستان آن کنیزک کی با خر خاتون شهوت میراند و او را چون بز و خرس آموخته بود شهوت راندن آدمیانه و کدویی در قضیب خر میکرد تا از اندازه نگذرد خاتون بر آن وقوف یافت لکن دقیقهٔ کدو را ندید کنیزک را به بهانه به راه کرد جای دور و با خر جمع شد بیکدو و هلاک شد به فضیحت کنیزک بیگاه باز آمد و نوحه کرد که ای جانم و ای چشم روشنم کیر دیدی کدو ندیدی ذکر دیدی آن دگر ندیدی کل ناقص ملعون یعنی کل نظر و فهم ناقص ملعون و اگر نه ناقصان ظاهر جسم مرحوماند ملعون نهاند بر خوان لیس علی الاعمی حرج نفی حرج کرد و نفی لعنت و نفی عتاب و غضب› بیت ۱۳۷۲
M5:1372 — شهوت از خوردن بود کم کن ز خور / یا نکاحی کن گریزان شو ز شر
M5:1372
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
مولانا دو راهکار عملی برای کنترل شهوت ارائه میدهد: اول، کم خوردن برای کاهش نیروی غریزه، و دوم، ازدواج برای هدایت آن در مسیری مشروع و ایمن.
این بیت در دل داستان کنیزک و خاتون، یک راهنمایی اخلاقی و عملی ارائه میدهد. مولانا پس از توصیف قدرت ویرانگر شهوت که میتواند زشت را زیبا و خطر را مطلوب جلوه دهد (همانطور که برای خاتون پیش آمد)، به ریشهی این غریزه و راههای مهار آن میپردازد.
از دیدگاه عرفان و طب سنتی که مولانا با آن آشنا بود، بین پرخوری و شدت قوای نفسانی، بهویژه شهوت جنسی، رابطهای مستقیم وجود دارد. «خور» یا خوراک، سوخت این آتش است. بنابراین، اولین و بنیادیترین راهکار، ریاضت و کنترل ورودیهای جسم است: «کم کن ز خور». این همان روشی است که بسیاری از سالکان برای تضعیف نفس اماره و تسلط بر آن در پیش میگیرند.
اما مولانا راهکار دوم و مشروعتری را نیز پیش روی عموم مردم قرار میدهد: «نکاح». ازدواج در تفکر او صرفاً یک قرارداد اجتماعی نیست، بلکه راهی است برای فرونشاندن «شر» یا شرارت و طغیان غریزهای که اگر رها شود، فرد را به هلاکت میکشاند. ازدواج، این نیروی سرکش را به مسیری امن و سازنده هدایت میکند و از بلاهایی نظیر آنچه بر سر خاتون آمد، جلوگیری میکند. در واقع، این بیت توصیهای دوگانه است: یا با ریاضت نفسانی ریشهٔ آن را بخشکان، یا با تدبیر شرعی آن را مهار کن.
- خور
- خوراک، غذا
- نکاح
- ازدواج، زناشویی
- شر
- بدی، گزند، شرارت (در اینجا طغیان ویرانگر غریزه)
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.