قرائت› دفتر ۵› بخش ۵۹ - داستان آن کنیزک کی با خر خاتون شهوت میراند و او را چون بز و خرس آموخته بود شهوت راندن آدمیانه و کدویی در قضیب خر میکرد تا از اندازه نگذرد خاتون بر آن وقوف یافت لکن دقیقهٔ کدو را ندید کنیزک را به بهانه به راه کرد جای دور و با خر جمع شد بیکدو و هلاک شد به فضیحت کنیزک بیگاه باز آمد و نوحه کرد که ای جانم و ای چشم روشنم کیر دیدی کدو ندیدی ذکر دیدی آن دگر ندیدی کل ناقص ملعون یعنی کل نظر و فهم ناقص ملعون و اگر نه ناقصان ظاهر جسم مرحوماند ملعون نهاند بر خوان لیس علی الاعمی حرج نفی حرج کرد و نفی لعنت و نفی عتاب و غضب› بیت ۱۴۱۴
M5:1414 — صاحب دام ابلهان را سر برید / وآن ظریفان را به مجلسها کشید
M5:1414
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
خداوند، انسانهای غافل و دنیادوست را که در دام دنیا اسیر شدهاند، هلاک میکند، اما عارفان و هوشمندان را که ارزش معنوی دارند، به بارگاه قرب و انس خود میخواند.
این بیت در ادامهی تمثیل دنیا به عنوان یک دام و انسانها به عنوان پرندگان بیان میشود. مولانا دو گروه از پرندگان (انسانها) را از هم جدا میکند:
-
پرندگان ابله (ابلهان): اینها عوام و غافلان هستند که فریفتهی «دانه» (لذتهای دنیوی) میشوند و در «دام» (دنیا) گرفتار میآیند. صاحب دام، که نماد خداوند یا قضا و قدر الهی است، آنها را سر میبرد. بیت بعدی توضیح میدهد که از این گروه «گوشت» به کار میآید (که از آنها گوشت میآید به کار). یعنی اینان صرفاً وجودی مادی و جسمانی دارند و پس از مرگ، هستی معنوی و اثری ماندگار از خود به جای نمیگذارند. سرنوشتشان فنا و نیستی است.
-
پرندگان ظریف (ظریفان): اینان عارفان و هوشمندانی هستند که فریب دانه را نمیخورند یا اگر هم در دام باشند، ارزششان به چیز دیگری است. «ظریف» در اینجا به معنای زیبا، خوشآواز و خوشخوان است. صاحب دام این پرندگان را نمیکشد، بلکه آنها را به «مجلس» خود میبرد تا از آواز و نالهی عاشقانهی آنها لذت ببرد (وز ظریفان بانگ و نالهٔ زیر و زار). این گروه، اهل معنا هستند و وجودشان برای «بانگ و ناله» یعنی ذکر، دعا، و بیان اسرار عشق الهی ارزشمند است. سرنوشت آنها راه یافتن به محفل انس و قرب الهی است.
بنابراین، این بیت تفاوت عاقبت انسان مادی و انسان معنوی را به تصویر میکشد. یکی برای «گوشت» و دیگری برای «آواز» است؛ یکی فانی و دیگری باقی.
- صاحب دام
- صاحب تله، شکارچی؛ در اینجا کنایه از خداوند یا مدبر عالم است.
- ابلهان
- نادانان، سادهلوحان؛ در اینجا منظور پرندگان غافلی است که به طمع دانه در دام میافتند.
- ظریفان
- زیبارویان، نکتهسنجان؛ در اینجا منظور پرندگان زیبا و خوشآوازی است که شکارچی آنها را برای آوازشان زنده نگه میدارد.
- مجلسها
- محفلها، بزمها؛ در اینجا کنایه از بارگاه قرب الهی و محفل انس است.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.