قرائت› دفتر ۵› بخش ۱ - سر آغاز› بیت ۳۰
M5:30 — چار وصفست این بشر را دلفشار / چارمیخ عقل گشته این چهار
M5:30
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
چهار ویژگی جسمانی و مادی (طبایع چهارگانه) برای انسانِ دنیازده رنجآور است و عقل و خرد او را فلج و اسیر کرده است.
مولانا در اینجا به مفهومی بنیادین در طب و فلسفهٔ قدیم اشاره میکند: طبایع چهارگانه (آب، باد، خاک و آتش) که اساس وجود مادی انسان را تشکیل میدهند.
از دیدگاه او، انسانی که اسیر این جنبهٔ مادی و جسمانی خود است، در واقع گرفتار چهار صفت یا نیروی متضاد است که پیوسته در درونش در کشمکشاند. این کشمکش دائمی، «دلفشار» یا مایهٔ رنج و اضطراب درونی اوست. این صفات، که باید ابزار او باشند، به زندانبان او تبدیل شدهاند.
تصویر «چارمیخ» بسیار قدرتمند است و به صلیب کشیدن را تداعی میکند. مولانا میگوید این چهار طبع، عقل انسان را به صلیب کشیدهاند؛ یعنی خرد و قدرت تشخیص معنوی او را کاملاً بیحرکت، ناتوان و از کار انداختهاند. عقلی که باید به سوی آسمان معنا پرواز کند، توسط این میخهای مادی به زمینِ تن کوبیده شده و اسیر باقی مانده است. این بیت، وضعیت تراژیک انسانی را توصیف میکند که به جای تسلط بر طبیعت خود، مقهور و مصلوب آن گشته است.
- دلفشار
- آنچه باعث فشار و رنجش دل میشود، آزاردهنده، غمانگیز
- چارمیخ
- چهار میخ؛ کنایه از به صلیب کشیدن، ثابت و بیحرکت کردن
- بشر
- انسان، آدم؛ در اینجا به جنبهٔ مادی و خاکی انسان اشاره دارد
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.