M5:3098 — چون نه‌ای رنجور سر را بر مبند / اختیارت هست بر سبلت مخند

این بیت در میانهٔ بحثی طولانی دربارهٔ اختیار و جبر آمده است. مولانا در اینجا به کسانی پاسخ می‌دهد که گناهان و کوتاهی‌های خود را به تقدیر و مشیت الهی نسبت می‌دهند و خود را مجبور و بی‌اختیار می‌دانند.

مولانا این ادعای جبر را به تظاهر به بیماری تشبیه می‌کند. همان‌طور که بستن سر در حالی که شخص سالم است، یک فریبکاری آشکار است، ادعای مجبور بودن نیز در حالی که انسان در درون خود قدرت انتخاب و اختیار را حس می‌کند، فریبی بیش نیست. این کار نوعی خودفریبی و به سخره گرفتن کرامتی است که خداوند با اعطای اختیار به انسان بخشیده است.

مصراع دوم، «اختیارت هست بر سبلت مخند»، با یک اصطلاح عامیانه و قوی، این مفهوم را بیان می‌کند. «بر سبیلت خندیدن» کنایه از مسخره کردن خود و بیهوده جلوه دادن توانایی‌های خویش است. مولانا می‌گوید انکار اختیار، خندیدن به ریش خود است، زیرا هر انسانی در وجدان خود می‌داند که در بسیاری از امور، قدرت گزینش دارد. این بیت دعوتی است به پذیرش مسئولیت اعمال و دست برداشتن از بهانه‌هایی که انسان را از رشد و کمال باز می‌دارد.