قرائت› دفتر ۵› بخش ۱ - سر آغاز› بیت ۴
M5:4 — در مدیحت دادِ معنی دادمی / غیر این منطق لبی بگشادمی
M5:4
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
اگر ظرفیت و فهم شنوندگان اجازه میداد، تو را آنگونه که شایستهی آنی ستایش میکردم و معانی عمیقتری را با بیانی کاملاً متفاوت آشکار میساختم.
این بیت در آغاز دفتر پنجم مثنوی و در ستایش حسامالدین چلبی، یار و انگیزهبخش اصلی مولوی در سرودن این اثر، آمده است. مولوی میگوید که مدح و ستایشی که اکنون بر زبان میآورد، نسخهای سادهشده و متناسب با فهم عموم مردم است. او اشاره میکند که اگر مخاطبان «محجوب» و «کثیف» (یعنی در حجاب غفلت و آلایشهای دنیوی) نبودند و ظرفیت روحی بیشتری میداشتند، او میتوانست «دادِ معنی» را بدهد؛ یعنی حق مطلب را در وصف جایگاه معنوی حسامالدین به طور کامل ادا کند.
عبارت «غیر این منطق» به نکتهای کلیدی اشاره دارد: زبان و منطقی که برای بیان حقایق عرفانی به کار میرود، با زبان و منطق روزمره و استدلالی تفاوت دارد. آن «منطق دیگر»، زبان بیزبانی، زبان کشف و شهود، و زبان تجربهی مستقیم عشق الهی است که در قالب کلمات عادی نمیگنجد. مولوی تأسف میخورد که محدودیتهای فهم مخاطب، او را وادار میکند تا آن معانی بلند را در جامهی کلماتی بریزد که لزوماً گویای تمام حقیقت نیستند. این بیت، هم تواضع گوینده را نشان میدهد و هم عظمت مقام مخاطب (حسامالدین) را، که وصف کامل او از توان بیان و درک عامه خارج است.
- مدیحت
- ستایش تو، مدح کردن تو
- دادِ معنی دادمی
- حق مطلب را ادا میکردم، معنی را به کمال بیان میکردم
- منطق
- در اینجا به معنی شیوه بیان، نوع گفتار و زبان
- لبی بگشادمی
- لب باز میکردم، شروع به سخن گفتن میکردم
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.