M5:42 — سر ببر این چار مرغ زنده را / سر مدی کن خَلق ناپاینده را

این بیت، دستورالعملی معنوی و نمادین است که در ادامه‌ی تفسیر آیه‌ای از قرآن (بقره، ۲۶۰) درباره‌ی حضرت ابراهیم و چهار پرنده آمده است. مولانا این داستان را به یک مبارزه‌ی درونی تعبیر می‌کند.

«چهار مرغ زنده» در اینجا نماد چهار خصلت یا غریزه‌ی قدرتمند و ویرانگر در نفس انسان هستند که در ابیات بعدی به صراحت نام برده می‌شوند: حرص (بط)، شهوت (خروس)، جاه‌طلبی (طاووس) و آرزوهای دور و دراز دنیوی (زاغ). این غرایز تا زمانی که «زنده» و مهارنشده هستند، انسان را اسیر دنیای فانی و «ناپاینده» نگه می‌دارند.

«سر بریدن» این پرندگان به معنای کشتنِ تحت‌اللفظی نیست، بلکه به معنای مهار کردن، کنترل، و میراندنِ سلطه‌ی این امیال بر وجود انسان است. این یک «مرگ اختیاری» (موتوا قبل ان تموتوا) است؛ یعنی مرگ از خودِ حیوانی برای زنده شدن به یک حیات معنوی و حقیقی. با این کار، «خَلق ناپاینده» که هم اشاره به اجزای وجود خود سالک و هم به بشریت دارد، از اسارتِ فنا رها شده و به حیاتی «سَرمَدی» یا جاودانه دست می‌یابد. این جاودانگی، حیاتی است که دیگر تحت تأثیر این غرایز پست نیست و به عالم معنا تعلق دارد.