M5:43 — بط و طاوسست و زاغست و خروس / این مثال چار خُلق اندر نفوس

Este verso es el eje de una alegoría que Rumí desarrolla para interpretar un pasaje coránico (2:260), donde a Abraham se le ordena tomar cuatro aves. Para Rumí, estas aves no son literales, sino representaciones de los «bandidos del camino espiritual» que habitan dentro de cada persona. Son los impulsos básicos del alma inferior (nafs) que deben ser dominados y transformados.

Cada ave es elegida por sus características distintivas, que se corresponden con un vicio específico. El verso en sí mismo simplemente las nombra, preparando al lector para la explicación detallada que sigue inmediatamente. Rumí establece una correspondencia directa: el pato es la codicia, el pavo real es la vanidad, el cuervo es el anhelo de longevidad y el gallo es la lujuria. La instrucción de «decapitarlas» no significa aniquilar estos rasgos, sino someterlos a la razón y al espíritu, para luego «resucitarlos» de una forma purificada y útil en el camino hacia Dios.

مولانا در اینجا تفسیر عرفانی خود از آیه «چهار پرنده را بگیر و به سوی خود متمایل گردان» (قرآن ۲:۲۶۰) را آغاز می‌کند. در این آیه، خداوند به ابراهیم (ع) فرمان می‌دهد که برای درک حقیقت معاد، چهار پرنده را بگیرد، سر ببرد و سپس بخواند تا زنده شوند. مولانا این چهار پرنده را نه موجوداتی بیرونی، بلکه چهار خصلت ویرانگر در درون نفس انسان می‌داند که سالک باید آنها را «سر ببرد» یعنی مهار کند و سپس در راه حق «زنده کند» یعنی تعالی بخشد.

این بیت به طور مشخص این چهار پرنده را نام می‌برد: اردک (بط)، طاووس، کلاغ (زاغ) و خروس. اینها صرفاً حیوان نیستند، بلکه نمادهای دقیق چهار «خُلق» یا ویژگی نفسانی هستند که راه روح را می‌بندند. در ابیات بعدی، مولانا هر یک را رمزگشایی می‌کند: اردک نماد حرص است، خروس نماد شهوت، طاووس نماد جاه‌طلبی و خودنمایی، و کلاغ نماد آرزوهای دور و دراز دنیوی.

بنابراین، این بیت مقدمه‌ای است برای یک تمثیل روانشناختی و عرفانی. مولانا به ما می‌گوید که برای رسیدن به حیات معنوی، ابتدا باید این چهار «مرغ فتنه‌جو» را در درون خود بشناسیم و سپس آنها را قربانی کنیم تا از اسارتشان آزاد شویم.