قرائت› دفتر ۵› بخش ۲ - تفسیر خذ اربعة من الطیر فصرهن الیک› بیت ۴۳
M5:43 — بط و طاوسست و زاغست و خروس / این مثال چار خُلق اندر نفوس
M5:43
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این بیت چهار پرنده (اردک، طاووس، کلاغ و خروس) را به عنوان نماد چهار صفت و خصلت ناپسند در نفس انسان معرفی میکند.
مولانا در اینجا تفسیر عرفانی خود از آیه «چهار پرنده را بگیر و به سوی خود متمایل گردان» (قرآن ۲:۲۶۰) را آغاز میکند. در این آیه، خداوند به ابراهیم (ع) فرمان میدهد که برای درک حقیقت معاد، چهار پرنده را بگیرد، سر ببرد و سپس بخواند تا زنده شوند. مولانا این چهار پرنده را نه موجوداتی بیرونی، بلکه چهار خصلت ویرانگر در درون نفس انسان میداند که سالک باید آنها را «سر ببرد» یعنی مهار کند و سپس در راه حق «زنده کند» یعنی تعالی بخشد.
این بیت به طور مشخص این چهار پرنده را نام میبرد: اردک (بط)، طاووس، کلاغ (زاغ) و خروس. اینها صرفاً حیوان نیستند، بلکه نمادهای دقیق چهار «خُلق» یا ویژگی نفسانی هستند که راه روح را میبندند. در ابیات بعدی، مولانا هر یک را رمزگشایی میکند: اردک نماد حرص است، خروس نماد شهوت، طاووس نماد جاهطلبی و خودنمایی، و کلاغ نماد آرزوهای دور و دراز دنیوی.
بنابراین، این بیت مقدمهای است برای یک تمثیل روانشناختی و عرفانی. مولانا به ما میگوید که برای رسیدن به حیات معنوی، ابتدا باید این چهار «مرغ فتنهجو» را در درون خود بشناسیم و سپس آنها را قربانی کنیم تا از اسارتشان آزاد شویم.
- بط
- اردک، مرغابی
- زاغ
- کلاغ
- خُلق
- خوی، سرشت، صفت باطنی
- نفوس
- جمعِ نَفْس؛ جانها، روانها، خودها
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.