قرائت› دفتر ۵› بخش ۲۴ - در بیان آنک هیچ چشم بدی آدمی را چنان مهلک نیست کی چشم پسند خویشتن مگر کی چشم او مبدل شده باشد به نور حق که بی یسمع و بی یبصر و خویشتن او بیخویشتن شده› بیت ۵۰۱
M5:501 — تا بیامد آیت و آگاه کرد / کان ز چشم بد رسیدت وز نبرد
M5:501
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
سرانجام وحی الهی به پیامبر خبر داد که لغزیدن ناگهانیاش به دلیل تأثیر «چشم زخم» بوده است، نه حاصل یک نبرد یا خستگی جسمانی.
این بیت لحظهی آشکار شدن راز را در داستان بیان میکند. در ابیات قبل، پیامبر اسلام (ص) که استوار چون کوه توصیف شده، در راهی هموار و بیهیچ دلیل روشنی میلغزد و در شگفتی فرو میرود که علت این اتفاق چیست. این بیت پاسخ را از زبان وحی الهی بازگو میکند: یک «آیت» یا نشانه از جانب خداوند نازل میشود و به او اطلاع میدهد که این لغزش، نتیجهی چشمزخم بدخواهان بوده است.
مولانا با این تصویرسازی، قدرت ویرانگر انرژیهای منفی مانند حسد و بدخواهی را نشان میدهد که حتی بر وجود استوار و مقدسی چون پیامبر نیز میتواند اثری هرچند جزئی بگذارد. تأکید بر اینکه لغزش «از نبرد» نبود، مهم است؛ یعنی این اتفاق حاصل یک ضعف یا خستگی فیزیکی در میدان جنگ نبود، بلکه ناشی از یک نیروی نامرئی و معنوی بود. این داستان مقدمهای است برای هشدار بزرگتر مولانا در این بخش: اگر چشم بد دیگران چنین اثری دارد، «چشمپسند خویشتن» یا خودشیفتگی، خطری به مراتب مهلکتر برای روح انسان است.
- آیت
- نشانه، آیه قرآن، وحی الهی
- کان
- که این
- رسیدت
- به تو رسید، برایت اتفاق افتاد
- وز
- و از
- نبرد
- جنگ، کارزار، مبارزه
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.