قرائت› دفتر ۵› بخش ۲۴ - در بیان آنک هیچ چشم بدی آدمی را چنان مهلک نیست کی چشم پسند خویشتن مگر کی چشم او مبدل شده باشد به نور حق که بی یسمع و بی یبصر و خویشتن او بیخویشتن شده› بیت ۵۰۲
M5:502 — گر بدی غیر تو در دم لا شدی / صید چشم و سخرهٔ افنا شدی
M5:502
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
این بیت خطاب به پیامبر میگوید: اگر این چشمزخم به هر کس دیگری جز تو اصابت میکرد، همان لحظه او را از پای درمیآورد و نابودش میساخت.
این بیت در ادامۀ داستان لغزیدن پیامبر اسلام (ص) بر اثر چشمزخم دشمنان است. مولانا تأکید میکند که این اتفاق، یعنی لغزیدن، صرفاً یک «نشانه» و هشداری از جانب خداوند بود تا قدرت ویرانگر چشم بد را حتی برای بزرگترین مخلوقش آشکار سازد. قدرت این چشمزخم به قدری مهلک بود که اگر به فردی عادی و بدون محافظت الهی (عصمت) اصابت میکرد، آن شخص فوراً هلاک میشد.
مولانا با این بیان، دو نکته را روشن میسازد:
-
قدرت عظیم چشمزخم: این نیرو آنقدر واقعی و ویرانگر است که حتی میتواند کوهی استوار چون پیامبر را به لغزش وادارد. این صرفاً یک خرافه نیست، بلکه یک نیروی معنوی منفی است.
-
مقام والای پیامبر: تنها به دلیل مقام معنوی و عصمت الهی پیامبر بود که این چشمزخم به نابودی کامل او منجر نشد و تنها به یک لغزش جزئی بسنده کرد. خداوند او را حفظ نمود تا این واقعه درسی برای دیگران باشد که از خودپسندی و به نمایش گذاشتن کمالات خود بپرهیزند، زیرا حتی بهترین انسانها نیز از این خطر در امان نیستند.
- لا شدی
- نیست و نابود میشدی، محو میشدی
- در دم
- فوراً، در همان لحظه
- سخره
- بازیچه، مسخره، آنچه به بازی گرفته شود
- افنا
- فنا کردن، نابود ساختن، از بین بردن
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.