قرائت› دفتر ۶› بخش ۹۱ - رجوع کردن به قصهٔ طلب کردن آن موش آن چغز را لبلب جو و کشیدن سر رشته تا چغز را در آب خبر شود از طلب او› بیت ۲۹۶۳
M6:2963 — این قفس پیدا و آن فرخش نهان / بیقفس کش کی قفس باشد روان
M6:2963
شرح و معنا · به زبانِ تو — AI
جسم ما مانند قفسی آشکار است که روح، آن پرندهی پنهان، آن را به حرکت درمیآورد. هرگز قفس (جسم) به خودی خود و بدون آن نیروی درونی (روح) حرکت نمیکند.
مولانا در اینجا تمثیل کلیدی «روح و بدن» را با استعارهی «پرنده و قفس» بیان میکند. بدن ما همانند قفسی است که به چشم میآید و کاملاً مادی و مشهود است. اما آنچه به این قفس حیات و حرکت میبخشد، یعنی روح یا «فرّخ»، پنهان از دیدگان است.
همانطور که در ابیات قبل، حرکتِ دانه را نشانهی وجود مورچهای پنهان میدانست، در اینجا نیز حرکتِ بدن را دلیلی قطعی بر وجود یک «قفسکِش» یا گردانندهی نامرئی میداند. این بیت از ما میخواهد که از ظواهر عبور کنیم و با چشم عقل، نیروی محرکهی پنهان در پسِ پدیدههای مادی را ببینیم. حرکت جسم، گواه زندهای بر وجود روح است، همانطور که حرکت عروسک خیمهشببازی، خبر از عروسکگردانی پنهان میدهد. این نگاه، دعوتی است به فراتر رفتن از سطح و درک حقیقتِ باطنیِ حیات.
- فرّخ
- در اینجا به معنی پرنده، مرغ خوشیُمن و مبارک؛ کنایه از روح.
- قفسکش
- کسی که قفس را میکِشد و جابجا میکند؛ کنایه از روح که گردانندهی جسم است.
- روان
- در حال حرکت، رونده، جاری.
گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات
گفتگوی تو تا وقتی عمومیاش نکنی، فقط روی همین دستگاه میماند.
پرسشهای خوانندگان0
هنوز پرسشی بهاشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.