قرائت› دفتر ۶› بخش ۹۳ - داستان آن مرد کی وظیفه داشت از محتسب تبریز و وامها کرده بود بر امید آن وظیفه و او را خبر نه از وفات او حاصل از هیچ زنده‌ای وام او گزارده نشد الا از محتسب متوفی گزارده شد چنانک گفته‌اند لیس من مات فاستراح بمیت انما المیت میت الاحیاء› بیت ۳۰۲۴

M6:3024 — چونک دارد عهد و پیوند سحاب / کی دریغ آید ز سقایانش آب

چونک دارد عهد و پیوند سحابکی دریغ آید ز سقایانش آب
✦ ارائهٔ این بیت به فارسی

M6:3024

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — برگرفته از درس‌گفتارهای ضبط‌شدهٔ مثنوی او

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: چون با ابر پیمان و پیوند دارد، چگونه آب از سقایانش دریغ داشته شود؟

معنا: هرکس با سرچشمهٔ اصلی فیض و رحمت پیمان داشته باشد و پشت‌گرم به آن باشد، هرگز در بخشش و سخاوت تردید نمی‌کند، زیرا می‌داند که آب او هرگز تمام نمی‌شود.

شرح

مولانا در اینجا از پشت‌گرمی به منبع اصلی کرم و فیض سخن می‌گوید. بی‌تردید، وقتی کسی با «خورشید عرب»— یعنی پیامبر اسلام— پیمان ولایت بسته و از حمایت او مطمئن است، دیگر چه غمی از خشم و «سبال ابولهب» می‌تواند داشته باشد؟ این بیت تعمیمی است از آن حال خاص به یک اصل کلی در هستی‌شناسی عرفانی مولانا. آن‌کس که با «سحاب»— یعنی ابرهای پربار رحمت الهی— عهد و پیوند دارد، یعنی منبع فیض و کرم را مستقیماً از حق می‌داند و به آن متصل است، چگونه ممکن است خود از بخشش آب به «سقایانش» دریغ کند؟

نکتهٔ کلیدی این است که کسی که سرچشمهٔ اصلی را یافته، خود به مظهر سخاوت بدل می‌شود. او از کمبود و تنگ‌دستی نمی‌هراسد، زیرا می‌داند «خروار خروار از ابرها آب بر او خواهد ریخت». این همان اعتماد کامل به فیاض مطلق است که انسان را از هرگونه بخل و حسابگری رها می‌کند. در نگاه مولانا، اهل وصال و یقین، فارغ از بیم و امیدهای زمینی، خود به کانون بخشندگی تبدیل می‌شوند. این تنها به معنای سخاوت مادی نیست، بلکه بخشش معنوی، دانش، و عشق را نیز در بر می‌گیرد؛ هر آنچه از سرچشمهٔ بی‌کران حق به جان سالک می‌رسد، از او جاری خواهد شد.

نکات کلیدی

  • اعتماد به منبع اصلی فیض (خدا یا پیامبر) سبب می‌شود که سالک از بخشش نترسد و خود کریم شود.
  • این بیت تعمیمی است از حمایت الهی از پیامبر به حمایت از هر انسانی که با حق پیوند دارد.
  • کسی که پشت‌گرم به سرچشمهٔ بی‌نهایت باشد، فارغ از خشم و تهدیدهای دیگران می‌شود.
  • بخشندگی حقیقی نتیجهٔ احساس بی‌نیازی از منبع اولیه و وفور نعمت است.
  • پیوند با «سحاب رحمت» یعنی ارتباط مستقیم با فیاض مطلق و اطمینان از عدم انقطاع فیض.

Sources: d6-s68 · 00:42:41 d6-s68 · 00:44:05 d6-s68 · 00:38:43

❋

به زبانِ تو — AI

❋

گفتگو — دربارهٔ این بیت بپرس — پاسخ از دل مثنوی، با ارجاع به ابیات

گفتگوی تو تا وقتی عمومی‌اش نکنی، فقط روی همین دستگاه می‌ماند.

پرسش‌های خوانندگان

هنوز پرسشی به‌اشتراک گذاشته نشده — اولین نفر باش.